2022 bütçesi üzerine ilave 146.9 milyar TL yük geldi

Mehmet KAYA Türkiye’nin 2022 bütçesi ve ekonomik programının değerlendirildiği konferansta, son yaşanan ekonomik dalgalanmalar nedeniyle …

10 Aralık 2021 29 views 0
reklam

Mehmet KAYA

Türkiye’nin 2022 bütçesi ve ekonomik programının değerlendirildiği konferansta, son yaşanan ekonomik dalgalanmalar nedeniyle bütçede öngörülenden 146.9 milyar TL ek yük oluştuğu bildirildi. Atılım Üniversitesi İşletme Fakültesinde 2022 Yılı Ekonomik Programı ve Bütçenin Kıymetlendirilmesi Konferansı tamamlandı. Dünya Gazetesi Ankara Temsilcisi Maruf Buzcugil’in moderatörlüğünü yaptığı oturumda bütçe ve mali alan konusu tartışıldı. Maruf Buzcugil, oluşturulacak mali alanın aktif kullanımının değerine işaret etti.

Oturumda konuşan Atılım Üniversitesi Öğretim Üyesi Hakan Yılmaz mevcut ekonomik gelişmeler ışığında 2022 yılı bütçesi ve temel metinlerin yine düzenlenmesi gerektiğini savundu. Yılmaz, 2022 için kamu maliyesine yönelik bir mali alan çalışması yaptıklarını ve işçi, toplumsal güvenlik primi, mal ve hizmet alımları ile faizden gelen ek yükle birlikte 146.9 milyar TL’lik bütçede öngörülmeyen ek yük hesapladıklarını söyledi. Bu yükün bütçe açığını da üst taşıyacağının altını çizen Hakan Yılmaz, açığın 425 milyar TL’ye, finansmanında yüklü olarak borçlanma kullanılması halinde de AB tarifli borçların GSYH’nin yüzde 54,3’üne kadar tırmanma ihtimali hesapladıklarını kaydetti.

Tıpkı oturumda konuşan Dünya Bankası ve UNDP Danışmanı Volkan Recai Çetin de kam-özel paydaşlığı (KÖİ) yatırımlarının bütçe tesirini kıymetlendirdi. Teorik olarak KÖİ modelinin bir proje idaresi modeli olarak ortaya çıktığını lakin risk paylaşımı asıllarının ötesinde garantilerin bu modeli proje idaresinden çıkarıp bir finansman tekniğine dönüştürdüğünü kaydetti. KÖİ modelinde, yatırımcının işletmeye alıp para kazanma motivasyonunun yatırımı akılcı kılacağı, finansörlerin de yatırımın verimli ve düzgün işlemesini kendi yatırımlarını müdafaa açısından denetleyeceği istikametindeki bir istikrar sistemi olduğunu belirten Çetin, inanılmaz garantilerin şartlı yükümlülük olarak nitelenen bu istikrar düzeneğini şartlı olmaktan çıkardığını, hatta işletmecilerin müşteri garantisi olan yatırımlarda işletme masrafları nedeniyle müşteri olmadan daha karlı hale geldiğini, kira garantili yatırımların da hizmet kalitesini olumsuz etkilediğinin altını çizdi.

Çetin, Türkiye’de de son periyot yapılan KÖİ yatırımlarının garantilerinin de bütçe yükü oluşturduğunu kaydederek, Karayolları Genel Müdürlüğünün 45.1 milyar TL olan 2022 bütçesinde 16,5 milyar TL yıllık yatırım bütçesi ayrılmasına karşılık, KÖİ garanti ödemelerine 20,5 milyar TL bütçe ayrıldığını kaydetti. Sıhhat Bakanlığının 2022’de kira için 14,5 milyar TL, hizmet sarfiyatları için de 7,5 milyar TL ödenek ayırdığını anlatan Çetin, bu ödeneklerin daha da yükselmesi ihtimali bulunduğunu, karayolları garantilerinin kur, sıhhat ödemelerinin kira masraflarının kur, hizmet ödemelerinin ise enflasyona endeksli olarak daha da üste gideceğini belirtti. Çetin ayrıcı, karayollarında harika fiyatlar oluşmaması için kamunun fiyatları da sübvanse ettiğini hatırlattı.

Eski Hazine Müsteşar Yardımcısı Hakan Özyıldız da Türkiye’nin borçlanma suratındaki artışa dikkat çekerek, buna ek olarak hane ve şirket borçlarının da yükseldiğini kaydetti. Türkiye’nin ek faiz yükü nedeniyle bütçesinin baskı altında kaldığını belirten Özyıldız, “Bu problemleri çözmeden hiçbir program başlayamaz. Bu faizin nasıl ödeneceğini göstermek gerekli” diye konuştu.

Faiz Harcamalarının gelirlere oranındaki yükselişin de altını çizen Hakan Özyıldız, Türkiye’deki dolarizasyonun tesirinin besbelli hale geldiğini, M para arzı içinde yabancı paranın yüzde 60’lara çıktığını kaydetti. Özyıldız, negatif faiz nedeniyle insanların TL’den dövize geçtiğini, Hazine’nin borç stoku içinde altın ve doların yüksek olduğunu hatırlatarak, “Hazine bu borcu öderken nereden kaynak bulacak. Evvel TL borçlanıp sonra bunu altın ve dolar olarak ödeyecek” diye konuştu.

Çıkış yolu bulunabilir

Hakan Özyıldız, Türkiye’de gelir vergisinin çok düşük oranlarda kaldığını, kayıt dışı iktisat yanında önemli oranda vazgeçilen gelir bulunduğunu belirterek, “2022’de vazgeçilen gelirin meblağı 336 milyar TL. Kayıt dışılığın kısmen önlenmesi, vazgeçilen gelirin yarısının tahsil edilmesi ve gelir vergisi ayarlamasıyla 110 milyar TL ek gelir elde etmek mümkün” diye konuştu.

Çin Türkiye ile kıyaslanamaz

Hakan Özyıldız, son periyotta Çin ekonomik modelinin Türkiye’ye örnek olabileceği tarafındaki tartışmalara da değinerek, “Çin ile Türkiye kıyaslanamaz. Çin’de kambiyo rejimi var. Ayrıyeten Çin’in bütün şirketleri kamu şirketi, KİT. Ayrıyeten Çin çok uzun vakittir cari fazla veriyor. Şartlar çok farklı” dedi.

Atılım Üniversitesi Öğretim Üyesi Sinan Sönmez de konuşmasında gelecek yıllara yönelik kıymetlendirme yapılmasının güç olduğunu, dataların son ekonomik gelişmeler nedeniyle geçerliliğini yitirdiğini kaydetti.

Varsayımların tutmadığını bu nedenle soyut yorumlar yapılabildiğini belirten Sönmez, bu nedenle bütçe yahut temel ekonomik büyüklüklerin ele alınmasının zorluğuna işaret etti. Türkiye iktisadının yönelimine ait yeni model tartışmalarına da değinen Sönmez, 80’li yıllarda bu modelin denendiğini, TL’nin kademeli olarak değek kaybettiği bir yaklaşımla ihracatın desteklenmeye çalışıldığını ve bir ölçü ihracat artışı sağlansa da modelin başarısız olduğunu kaydetti. Tartışmaya açılan modelin ise günün ekonomik şartlarıyla tam uyuşmadığını kaydetti. Çin’in bu modelle kalkındığı tarafındaki birtakım argümanlara da değinen Sinan Sönmez, Çin ve birkaç ülkenin şartlarının çok farklı olması yanında, Çin’in çok uzun müddettir ekonomik tasarım yaparak ve altyapısını hazırlayarak bu cins bir modeli hayata geçirdiğini söyledi.

Makroekonomik program oturumu

Konferans kapsamında makroekonomik programın değerlendirildiği oturumda konuşan Medipol Üniversitesi Öğretim Üyesi Abuzer Pınar da ucuz emeğe dayalı bir program teklifinin ortaya atıldığını vurgulayarak, “Çin’in 30 yıl öncesine mi dönülecek.. Ucuz emek deseniz yanı başınızda Bangladeş var, Afrika var.. Sonu yok bunun” dedi. Covid-19 salgınıyla ortaya çıkan global ekonomik krizin evvelki krizlerden farklı olduğunu, salgında insanların konuta kapandığını vurgulayan Pınar, üretim ve çalışma olmadığı halde konuta kapanan şahısların tüketiminin devam ettiğini belirterek, “Eve kapanmak ücretsiz değil. Bunu söylediğimizde eleştirildik lakin bu bir durum tespiti” dedi. Abuzer Pınar, ülkelerin gücü oranında konuta kapanma periyodunda ekonomilerini desteklediğini fakat problemlerin da belirginleştiğini kaydetti. Abuzer Pınar, Türkiye para siyasetine yönelik olarak da Merkez Bankası faizi ile iç borçlanma faizleri ortasındaki makasın harikulâde arttığını vurgulayarak, Merkez Bankası finansmanıyla iç borçlanma kağıtlarına yatırım yapılabilecek bir marj oluştuğunu, bunun da bankaların kredi vermekten kaçınmasına yol açabileceğine işaret etti.

Gazeteci Erdal Sağlam da oturumdaki konuşmasında, Türkiye iktisadının mevcut ekonomik şartlar içinde kapasitesinin üzerinde büyüme tarafında zorlandığını ve bunun da sorun teşkil edebileceğini kaydetti. Sağlam ayrıyeten, bütçe hakkının ülke iktisadı ve demokrasi açısından değerli bir kavram ve bedel olduğunu vurgulayarak, TBMM’nin bütçe üzerindeki gücünün artması gerektiğini vurguladı.

Rektör M. Yıldırım Üçtuğ: Salgın çok şeyi değiştirdi

Konferansın açılışında konuşan Atılım Üniversitesi Rektörü Yıldırım Üçtuğ da salgının başta iktisat olmak üzere çok değişikliğe yol açtığını belirterek, Türkiye iktisadına yönelik olarak akademisyenlerin görüşlerine daha fazla başvurulması gerektiğini söyledi.

İşletme Fakültesi Maliye Kısım Lideri Doğan Cansızlar da yerli üretimin artırılması, üretim odaklı yaklaşımın benimsenen bir öge olduğunu fakat bu alanda dikkatli bir planlama yapılması gerektiğini ayrıyeten bu cins bir siyasetin tesirinin 5 yıldan uzun sürmesi nedeniyle kısa vadeli sıkıntılar için önerilemeyeceğini kaydetti. Doğan Cansızlar, faiz ve kurun birebir anda denetim edilemeyeceğini de belirterek, bu istikametteki arayışların riskli sonuçlar doğuracağını anlattı. Cansızlar ayrıyeten bütçenin kapsamı dışına çıkarılan kimi ögeler nedeniyle, bütçe gelir masraf ve açıklarının tam olarak yansımadığını belirtti.

Dünya Gazetesi Müellifi Atılım Üniversitesi Öğretim Üyesi Nevzat Saygılıoğlu da moderatörlüğünü yaptığı Sayıştay raporları, 2020 yılı kesin hesap ve bütçe varsayımlarının değerlendirildiği oturumda yaptığı konuşmada, gerçekleşen enflasyonun bütçe ve OVP üzerinde tesirleri olduğunu belirterek, bu metinlerde gerçekleşen datalar ışığında gözden geçirmeler gerektiğini kaydetti.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT
YAŞAM