Dövizle gerçekleşen sözleşmelerin değişen koşullara uyarlanması

Yakın devirde döviz kurlarında gerçekleşen ani yükseliş, iktisadın çeşitli noktalarında tesirini gösterdi ve göstermeye devam ediyor. Ticaret …

14 Aralık 2021 41 views 0
reklam

Yakın devirde döviz kurlarında gerçekleşen ani yükseliş, iktisadın çeşitli noktalarında tesirini gösterdi ve göstermeye devam ediyor. Ticaret hayatında ise fiyatlama sistemlerinin bir istikrara oturması sonrasında mal alış satışları tekrar eski istikrarını arayacaktır. Fakat bugün için gerçek durum şudur ki, bilhassa dövizle yapılmış olan kontratların tarafları ani kur değişikliklerinden etkilenmektedir.

Hukukumuzda mukaveleye bağlılık prensibi (Ahde Vefa İlkesi) yanında mukavele serbestisi prensipleri kabul edilmiştir. Bu prensiplere nazaran bireyler, özel hukuk alanında özel ve hukuksal şahıslarla olan bağlantılarını var olan hukuk nizamı içinde kalmak şartıyla diledikleri üzere düzenlemek, diledikleri hususta diledikleri ile diledikleri tipte mukavele yapmak hak ve özgürlüğüne sahiptirler. Bu imkan, Borçlar Kanunu’nda öngörülen mukavele hürlüğü unsurunun bir sonucudur.

Ahde Vefa prensibine nazaran ise; kontratlar yapıldığı andaki üzere motamot uygulanmalı ve kararlarına riayet olunmalıdır. Kontrata bağlılık prensibi türel güvenlik, doğruluk ve dürüstlük kuralının bir gereği olarak, mukavele hukukunun temel unsurlarından biridir.

Karşılıklı edimleri içeren mukavelelerde, edimler ortasında mevcut olan istikrar, kuralların harika değişmesiyle büyük ölçüde tarafların biri aleyhine katlanılamayacak derecede bozulabilir. Buna nazaran mukavele yapıldığı sırada mevcut bulunan koşullar kıymetli surette değişmişse, artık taraflar kontrat ile bağlı olmamalıdır. Bu görüşe hukuk doktrininde “Emprevizyon Teorisi” ismi verilir. Karşılıklı edimleri içeren mukavelelerde edimler ortasındaki istikrarın, inanılmaz değişmeler yüzünden alt üst olması, borcun ifasını güçlendirmesi ve tahminen de imkânsız hale gelmesi durumunda “işlem temelinin çökmesi” gündeme gelir. Bu üzere hallerde emprevizyon kuramı çerçevesinde kurulmuş olan bir mukavelede değişikliklerin yapılması için mahkemelerin mukavelelere müdahalesi istenebilmektedir. Döviz kurlarındaki ani yükseliş kontratlar bakımından “İşlem Temelinin Çökmesi” olarak kabul edilebilir. Bu durumda mahkemeler, somut olayın bilgilerine nazaran alacaklı faydasına borçlunun edimini yükseltmeye yahut borçlu faydasına büsbütün yahut kısmen edim yükümlülüğünden kurtulmasına karar verilebilir ve müdahale ederek mukaveleyi değişen şartlara uyarlayabilir.

Ticaret hayatında, geçerli olan en temel unsurlardan biri basiretli tacir olmaktır. Basiretli bir iş adamı üzere davranma yükümlülüğü, objektif bir ihtimam ölçütü getirmekte ve tacirin ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde, kendi yetenek ve imkanlarına nazaran ondan beklenebilecek ihtimamı değil; birebir ticaret kolunda faaliyet gösteren önlemli, öngörülü bir tacirden beklenen ihtimamı göstermesinin gerekli olduğu kabul edilmektedir.

Bu nedenlerle ani döviz kuru yükselişlerinin öngörülmesi gerektiği istikametinde bir niyet mahkemelerce söz edilmediği sürece dövizle kurulan kontratların ani ve çok kur değişimlerine uyarlanabilmesi için yargı yolu açık bulunmaktadır.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT
YAŞAM