Kur, tedarik zincirini vurdu

Yener KARADENİZ Kasım’da başlayan ve dün de devam eden kur şokunun birinci tesiri tedarikte görüldü. Besinden hazır giysiye birçok bölümde …

25 Kasım 2021 25 views 0
reklam

Yener KARADENİZ

Kasım’da başlayan ve dün de devam eden kur şokunun birinci tesiri tedarikte görüldü. Besinden hazır giysiye birçok bölümde hammadde ve mal tedariki durma noktasına geldi. Çarşı pazarda harika bir hareketlilik yaşanmamasına karşın beklenti enflasyonu nedeni ile birçok market sabah saatlerinde birtakım eserlerde yüzde 5-10 ortasında artırım yaptı. Daha evvel sonlu tedarik edilen eserler alınamaz hale gelirken döviz ofisleri ise yüksek volatilite nedeni ile bilhassa Kapalıçarşı Bölgesi’nde tabelalarını süreksiz mühlet kapattı. DÜNYA Gazetesi olarak dolaştığımız İstanbul’un farklı semtlerindeki marketlerinde inanılmaz bir tüketici talebi görülmezken, rastgele bir eserin satışında sınırlama yaşanmadı. Lakin dün sabah prestiji ile yerine koyma maliyetlerinin artması birtakım marketlerde raf fiyatlarının yüzde 5-10 artırılmasına yol açtı. Market vazifelileri, son devirde raf fiyatı değiştirme aralığının bir haftadan daha kısa müddete indiğini aktardı.

“ÜRÜN TEDARİKİ SIFIRA İNDİ”

Türkiye genelinde 160’tan fazla marketi olan İtina Perakende Küme Lideri Cemal İhtimam, evvelki gün de dahil olmak üzere dün tüketici tarafında rastgele harikulâde bir hareketlilik yaşanmadığını söyledi. Kendi tedariklerinin büyük kahırlar yaşamaya başladığını anlatan İtina, “Ürün tedariki sıfıra indi. Daha evvel 3 ünite sipariş veriyor 2 ünite eser alabiliyorduk. Evvelki gün prestiji ile ise hiç alamaz duruma geldik. Tarım eserlerinde değil lakin besin ile deterjan üzere petrokimyaya dayalı eserlerde tedarik durdu adeta. Kimse eser vermiyor. Bekle gör moduna geçtiler. Şu an depomuzdaki eserleri satıyoruz” açıklamasında bulundu.

“HERKES HUZURSUZ, KAYGILI”

Ankara merkezli Altunbilekler Besin İdare Şurası Lideri Mustafa Altunbilek de tedarik ile ilgili tedirginliklerini lisana getirdi. Altunbilek, “Ürün aldığımız firmalar şu an çok huzursuz. Hepimiz telaşlıyız. Tüketici tarafında ise inanılmaz bir durum yok. Yok sattığımız bir eser de olmadı” değerlendirmesinde bulundu.

TELEFONLARA YANIT VERMİYORLAR

İstanbul Tüccarlar Kulübü Lideri İlker Önel de besin tarafında mal tedarikinin durduğunu aktardı. Birebir vakitte Kapalıçarşı Bölgesi’nde susam ticareti yapan Önel şöyle dedi: “Artık peşin mal almak istediklerimiz bile telefonlarımıza karşılık vermiyorlar, ulaşamıyoruz. Biz de toptan satış yaptığımız perakende tarafındaki müşterilerimize bilgilendirme maili atarak ‘şu an için satışlarımızı bu fiyatlar ile yapamayacağız. Fiyat güncellemesi olacak’ dedik.”

DÖVİZDE BİLE PEŞİNE DÖNDÜLER

Kur şoku Türkiye’nin en büyük 3. ihracatçı dalı hazırgiyimi de kıymetli oranda etkiledi. TOBB Hazırgiyim ve Konfeksiyon Bölüm Meclisi Lideri Gurur Fayat, en büyük problemin bilhassa TL üzerinden fiyat vermek zorunda kalan işletmelerde yaşandığını aktardı. Fayat, “İç piyasaya mal satanlar kahırda. Hammaddeye ulaşamadılar. Hammaddeci satmak mı daha karlı yoksa satmamak mı diye duraksadı. Bir günde kur yüzde 15 oynayınca malları ya sevk etmek istemedi ya da büsbütün dövize döndü. İç piyasacılar için en büyük şok bu. İhracatta ise bu süreçte hammaddeye artırım gelir tasası ile duraksama yaşandı. Lakin iç piyasa kadar değil. TL ile vade zati bitmişti. Döviz ile de evvelki gün prestiji ile çok güvendikleri firmalar dışında vadeleri düşürüp peşine döndüler. ‘Vade kısaltalım ne olacağını görelim’ niyeti var. Çok güvendiği markalarda problem yok alışılmış ancak dal sıkışmış durumda. Son 2-3 aydır esasen ölçünün arttığı pahanın ise düştüğü bir periyot yaşıyoruz” tabirlerini kullandı.

KAPALIÇARŞI TABELA KAPATTI

Dolaştığımız Kapalıçarşı’da kimi döviz ofislerinin tabelalarının kapalı olduğu görülürken, kuyumcularda ise takı eserleri satan yerlerin boş olduğu, yatırımlık altın satanlarda ise az da olsa hareketlilik olduğu gözlendi.

İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarrafl ar Derneği Lider Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk de Kapalıçarşı piyasasını kıymetlendirdi. Evvelki gün prestiji ile yüksek artış nedeni ile döviz ofislerinin tabelalarını kapattığını belirten Yıldırımtürk, “Talepte ise rastgele harika durum olmadı. Döviz süreçlerinde yüzde 15 artış oldu. Dün sabah prestiji ile de tabelalarını açmayan döviz ofisleri vardı. Herkes gereksinimi olanı satıp, muhtaçlığı olanı alıyor. Panik havası durumu yok. Lakin fiyatlarda muhtemel bir değişiklik nedeni ile kimse ne yapacağını bilmiyor. Almak isteyene fiyatlar yüksek; satmak isteyende ise ‘tekrar yükselir mi’ beklentisi var. Her iki taraf da temkinli, beklemeye geçmiş durumda” diye konuştu.

“GÜMRÜKTEN MAL ÇEKİLMİYOR”

Kimya tarafında mal alımını durduranların olduğunu bildiren Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği (TKSD) Lideri Haluk Erceber, “Zaten AB Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya üzere ülkeler ocak başına kadar kapalı ve Noel tatili var. Birtakım fabrikalar da üretimi azalttı yahut durdurdu. İç piyasada döviz ile yapılan gümrükten mal çekme ve limandan çıkarma süreçleri şu anda yapılmıyor. Anlaşılan tedarik zincirinde hammadde fiyatları da düşmeyecek. Kur artışı geri gelmezse fark satış fiyatlarına yansıyacaktır” dedi.

OLAĞANLAŞMA BEKLENİYOR

İklimlendirme Sanayii İhracatçıları Birliği İdare Konseyi Lideri Mehmet Şanal, bu devirde temkinli olmakta yarar olduğunu belirterek, satışların bu hafta içinde azalacağını, önümüzdeki hafta olağana döneceğini söz etti. Dövizdeki artıştan kaynaklı, iç pazarda TL bazında satışların durduğunu ancak dövizli satışlarda bir sorunun olmadığını bildiren Şanal, “TL bazlı ihale alan firmalar ziyan edecekler diye yüksek kurun olduğu ortamda alım yapmıyor. Birçok kesimde kâr marjı düşmüş durumda, Dövizdeki yüzde 17’lik artış istikrarları altüst etti. Üretimde de bir müddet temkinli davranmakta fayda var” dedi.

İTO Lideri Şekib Avdagiç: “Ekonomi iki parametreye hapsedilemez”

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Lideri Şekib Avdagiç, TL’deki kayıplara ait toplumsal medya hesabından yaptığı açıklamada Türkiye’nin potansiyeline güvendiklerini belirterek, “Türkiye iktisadının kur-faiz üzere iki parametreye hapsedilmesine müsaade etmiyoruz. Daha evvel vurguladığımız üzere, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı” sözlerini kullandı.

“Hükümet, özel bölüm ve halkımızla el ele vererek başaracağız”

Şekib Avdagiç, şunları kaydetti: “Daha evvel vurguladığımız üzere, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı. Amacı faiz ve kur üzerinden hesap görmek olanlara imkan vermemeliyiz. Dünya ihracatındaki hissemizin yüzde 1’i, ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 90’ları geçtiği bu devirde kur atakları manipülatiftir. Türkiye’nin yeni kalkınma modeli üretim üzerine inşa edilmiştir. Türk gerçek bölümü gücünü üretimden, yatırımdan, ihracattan almaktadır. Türkiye iktisadının çıpası üretimdir, yatırımdır. Kısır bir döngüye mahkum edilemez. Salgın sonrasının en yeterli çıkışını yapacak ülke olma fırsatını kaçırmamalıyız. Bizler üretmeye devam edeceğiz. Ekonomiyi kuşatmak isteyenlere daha çok üreterek yanıt vereceğiz. Bilhassa çalışanlarımıza enflasyonun üzerinde fiyat artışıyla, dayanışma içinde sahip çıkacağız. Devlet, gerçek bölüm ve bankalarla bir arada global fırsatlara odaklanılması gerekiyor. Bu periyotta piyasa yapıcılarının iş dünyası ile etkin irtibat içinde olması ve kısa vadede üretimi kolaylaştıracak önlemler alınması yerinde olacaktır.”

Apple’dan sonra Samsung da kapattı

Evvelki gün akşam saatlerinde tüm telefon modellerini online’da satışa kapatan daha sonra ise iPhone11 haricinde öbür modelleri yine satışa açan Apple, yine tüm telefon modellerini ve laptoplarını online’da satışa kapattı. Sırf mağazalarından satışa devam eden Apple’da da tüm öbür teknoloji markalarında olduğu üzere stokların tükenmek üzere olduğu belirtiliyor. İki gün boyunca online’da satışların kapalı kalacağı belirtilirken, yeni gelecek stok ile birlikte kur farkının da yansıtılacağı tabir diliyor. Samsung da Türkiye’de üst segment telefon modellerinde online satış kanalını kapattı. Taşınabilir İrtibat Araçları Ve Bilgi Teknolojileri İş Adamları Derneği (MOBİSAD) Lideri Mustafa Kemal Turnacı, son devirde stokları çok azalan dalda kurdaki rekor dalgalanmayla tedarikin zora girdiğini söyledi. Tedarikin aksamasının bilhassa üst ve orta segmentte stok sorunu yaratacağını belirten Turnacı, yeni stokların ise artırımlı olacağını kaydetti. Turnacı, bu durumda tüketicilerin merdiven altına yöneleceğini bunun da klon telefon sayısını artıracağını ekledi.

Online pazaryerlerinde fırsat zammı!

Hepsiburada, Trendyol üzere satıcılar, kurdaki yükselişten evvel 8 bin 500 liradan satılan iPhone 11 için 13 bin liralara varan fiyatlar istiyor. Teknosa ve MediaMarkt üzere teknoloji perakendecilerinin ise internet stoklarının bittiği görülüyor.

İnşaatlar durabilir

Döviz kurlarında yüzde 30’a yakın oranda yaşanan artış nedeniyle yarı mamul ve gereç satan firmalardan teklif almakta zorlandıklarını aktaran Babacan Holding İdare Konseyi Lideri İbrahim Babacan, “Çünkü bu harika devirde yarı mamul, dövize endeksli olduğu için firmalar teklif vermek istemiyor. İnşaatta çok önemli maliyet artışı var. Bu durum imalat ve imali önemli biçimde etkileyecek. Bu nedenle inşaatların durması kelam konusu olacak” açıklamasını yaptı. Tıpkı biçimde yüklenicilerin fiyat farkı istemeye başladığını anlatan Babacan, şu değerlendirmede bulundu: “Eskiden yüklenici bir firma yüzde 30 fiyat farkıyla çalışıyordu. Lakin gereç fiyatlarında artış çok kısa müddette yüzde 30’u aşınca herkes bekleme moduna geçti. Ayrıyeten yakın devirde minimum fiyat artışlarıyla birlikte personellik maliyeti de maliyetlere yansıyacak.”

TL’deki tarihi paha kaybı iktisadın aktörlerini nasıl etkiliyor?

Türk Lirası’nda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın düşük faiz davetlerine paralel TCMB’nin arka arda yaptığı faiz indirimleriyle başlayan ve evvelki gün tepeye ulaşan tarihi kıymet kaybı yeni bir kur krizi yaratırken; bankacılık bölümünden gerçek bölüme, son tüketiciden yeni jenerasyon teknoloji şirketlerine kadar iktisadın tüm aktörlerini olumsuz etkiliyor.

TL, yalnızca evvelki gün dolar karşısında test edilen en yüksek düzeye nazaran yüzde 15’e yakın kıymet kaybederken, günlük kayıp ise yüzde 10’a yakın oldu. Kasım başından bu yana yüzde 24 paha kaybeden TL’de yaşanan çöküşün devam edip etmeyeceği ve para siyasetindeki gevşemenin süreceğine yönelik kaygılar ise iktisadın her alanında baskısını sürdürüyor. TL’deki sert bedel kaybı bankacılık dalının temel göstergelerini de tehdit ediyor. Bankacılık kesiminde sermaye yeterlilik rasyosu hesabı TL cinsinden yapılıyor. Fakat kesimin epey yüksek ölçüde döviz kredisi dikkate alındığında, TL’nin bedeli düştükçe döviz kredilerinin TL cinsi karşılığı ise yükseliyor. Bu yüzden SYR hesabında döviz kredilerinin, TL karşılığındaki ani yükseliş SYR’de negatif tesir yaratıyor. Bu da Türkiye’de yüzde 12 olarak belirlenen en alt SYR limitinde birtakım bankaların meşakkate düşmesine neden olabilir. Bankacılık kaynakları bundan korunmanın (hedging) bir yolunun, döviz bazlı sermayenin olması gerektiğini belirterek, kâfi ölçüde sermaye gibisi kredisi olmayan bankalarda problem olabileceğine dikkat çekti. BDDK bilgilerine nazaran bankaların 18 Kasım prestijiyle 160 milyar dolar YP kredisi bulunuyor. TCMB’nin faiz indirimlerine başladığı Eylül sonundan itibaren TL’de devam eden bedel kaybı ile bankacılık bölümünde yabancı para kredilerinin TL karşılığı da yaklaşık yüzde 40’a yakın artış kaydetti.

BORÇ YÜKÜ ARTACAK

Reuters’a konuşan Ekonomist Haluk Bürümcekçi’nin hesaplamalarına nazaran Türkiye’deki finans dışı özel şirketlerin bir yıl içinde ödemesi yahut yine finanse etmeleri gereken Eylül prestijiyle 52,8 milyar dolar meblağında borcu bulunuyor. TL’deki keskin bedel kayıpları dolar yahut euro döviz geliri olan ihracatçı şirketler için geniş kapsamlı sıkıntılara yol açmayacak. Lakin döviz geliri olmayan orta ölçekli şirketlerden esnafa kadar pek çok işletmenin artan maliyetler nedeniyle ek sermaye muhtaçlığı duymasına yahut borç yükünün artmasında yol açması bekleniyor. Hammadde ve orta malında büyük ölçüde ithalata bağımlı Türk firmalarının maliyetleri ise, global olarak artan emtia fiyatlarına, yükselen kur tesiri de eklendiğinde sürdürülemez hale geldi. Kurdaki öngörülemezlik nedeniyle tedarikçi ve üretici firmalar fiyat veremez duruma gelirken, bilhassa iç piyasaya ile çalışan firmaların sattığı malın yerine yenisini koyamadığı belirtiliyor. Bu durumun firmalar için işletme sermayesi badiresini beraberinde getirmeye başladığı söz ediliyor. İhracatçı firmalar ise TL’deki sert paha kaybı ile birlikte memleketler arası müşterilerin fiyat indirimi taleplerinin arttığını; bunun da maliyet baskısına fiyat baskısının da eklenmesine neden olduğunu belirtiyor.

BEKLENEN FİYAT ARTIŞI TÜKETİCİ TALEBİNİ ÖNE ÇEKİYOR

Tüketiciler her ne kadar zarurî alışveriş kalemleri ortasında yer almıyor olsa da önümüzdeki aylarda yapmak zorunda kalacakları alışverişleri öne çekerek TL’deki kıymet kaybının kurda yaratacağı artıştan kendilerini bir ölçü müdafaaya çalışıyorlar. Kurdaki artış ilaç kesimine ait korkuları da artırırken, kurdaki yükselişe bağlı olarak piyasada şu anda kimi ilaçların bulunmasında problem yaşandığı belirtiliyor. Kimi ilaçların piyasada bulunamamasının nedenin fiyatlandırmada kullanılan kur ile aktüel kur ortasındaki farktan kaynaklandığı belirtiliyor. İlaç fiyatlarında kulllanılan euro/TL kuru yılda bir sefer güncelleniyor. Şu anda ilaç fiyatlarının belirlenmesinde euro/TL kuru 4.57 olarak kabul ediliyor ve fiyatlandırmalar bu kur üzerinden yapılıyor.

Öte yandan TL’deki kıymet kaybı gübre, kimyasal üzere büyük ölçüde fiyatları dolar bazında belirlenen tarım girdilerinin de fiyatının yükselmesine ve üretici üzerindeki baskının artmasına yol açtı. Fiyatları merkezi olarak belirlenen ekmek ve süt üzere eserlerin üreticileri fiyat artışı davetinde bulundular.

● Akaryakıt ve motorin 10 liraya dayandı

Akaryakıtın litre fiyatına 1 lira 2 kuruş, motorinin litre fiyatına 1 lira 6 kuruş ve LPG’nin litre fiyatına 65 kuruş artırım geldi. Güç Petrol Gaz İkmal İstasyonları Patron Sendikasından (EPGİS) alınan bilgiye nazaran, Ankara’da ortalama 8,72 liradan satılan akaryakıtın litre fiyatı 9,74 lira oldu. Akaryakıtın litresi İstanbul’da 8,67 liradan 9,69 liraya, İzmir’de 8,74 liradan 9,76 liraya çıktı. Ankara’da ortalama 8,77 liradan satılan motorinin litre fiyatı 9,83 lira oldu. Motorinin litresi İstanbul’da 8,71 liradan 9,77 liraya, İzmir’de 8,79 liradan 9,85 liraya çıktı.

LPG’nin litre fiyatı da Ankara’da ortalama 7,40 liradan 8,05 liraya, İstanbul’da ortalama 7,35 liradan 8 liraya ve İzmir’de 7,23 liradan 7,88 liraya yükseldi.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT