Şans Sohbetleri: Bozmak kolay, tamir etmek zor

Güldağ ve Ağaoğlu, ‘zayıf kurun ihracatı destekleyerek cari açıkta güzelleşme sağlayacağı ve bunun da kurdaki baskıyı azaltarak enflasyonun aşağı …

05 Kasım 2021 35 views 0
reklam

Güldağ ve Ağaoğlu, ‘zayıf kurun ihracatı destekleyerek cari açıkta güzelleşme sağlayacağı ve bunun da kurdaki baskıyı azaltarak enflasyonun aşağı çekilmesine katkıda bulunacağı’na yönelik ‘para politikası’ için; vakit ve maliyete dikkat çekti. “Ekonomi kolay tarifiyle bir terazidir” diyen Ağaoğlu, kefelerin ikisini de yeterli gözeterek dengeyi korumak gerektiğinin altını çizdi.

Güldağ: İçeride herhalde en sıcak gelişmelerden biri doğalgaz artırımı oldu. Doğrusu bugüne kadar yakındıklarını çabucak hiç duymadığım sanayicilerimizden bile reaksiyon geldi. ‘Anlaşılan bize üretimini yüzde 60’a kadar kıs, yüzde 40 da emekçi çıkar denilmek isteniyor’ yorumlarını duydum imalatçı-ihracatçılarımızdan… Dikkat çeken bir nokta artırımın 1 Kasım’da gelmiş olması. Görünen ekim enflasyonuna yansıması istenmedi. TÜFE böylelikle ekimde yüzde 19,89 olarak açıklandı. 20 ruhsal hududu aşılmadı kağıt üzerinde de olsa. Alışılmış, güçten besine bu kadar yüksek artışlar kelam konusuyken, enflasyon nasıl milim milim oynuyor diye sorgulanan bir ortamdayız. Dahası kurlarda yine üst hareketlerle birlikte enflasyon konusunda ‘tepe noktaya ulaştık’ da diyemiyoruz. Hele ki, üretici fiyatlarının önümüzdeki ay doğalgaz artırımıyla birlikte yüzde 50’ye ulaşması hiç şaşırtan olmayacak…

Ağaoğlu: Dogalgaz fiyatlarında yaşanan artış ve kararın 1 Kasım’da olması; ekimde baz tesirinden ötürü biraz daha düşük çıkacak enflasyon, onun üzerine bu güç artırımı gelirse biz yeniden zevahiri kurtarırız beklentisiyle yapılmış hareketler üzere görünüyor. Güç fiyatları, doruğundan bir modül geriledi lakin, o bugünden yarına doğalgaz fiyatlarının hayatımıza yansıyan kısımlarını değiştirecek bir gerileme değil. Petrol üzere değil doğalgaz. Kalıcı, ortalamalara yakın hesaplamaların yapıldığı bir yolu vardı. “Dı” diyorum zira ABD’de Henry Hub bölgesindeki doğalgaz fiyatlarına endekslenmesi üzere yeni bir tartışma var ki hepimizin hayatındaki doğalgaz fiyatlarının aydan aya değiştiği yeni bir periyoda girebiliriz. Hem endüstriciler hem de sıradan vatandaşlar için bütçelerin ayarlanması ve şirketlerin planlamasında son derece zorluk çıkaran şeyler.

Güldağ: Pek doğal ki artan güç fiyatları ve yükselen kur, artırımları kaçınılmaz hale getiriyor. Lakin az evvel de söylediğim üzere endüstricinin ve iş dünyasının asıl tenkit noktalarından biri ‘öngörülebilirlik’ sorunu…

Ağaoğlu: Merkez Bankası’nın temel misyonu fiyat istikrarını sağlamak. Bunun tek hedefi vardır; öngörülebilirlik! İstikrarlı olmalı ki herkes önünü görebilsin ve uzun vadeli planlar yapabilsin. Faizi indirerek bunu başaracağız diyorsanız yanılıyorsunuz. Hakikaten piyasa da bunu gösteriyor. Faizleri indirdiğimiz vakit kur üst çıktı, kur üst çıkınca güç fiyatları ister istemez TL bazında üst geldi. Hem hesaplama yapılabilirlik bozuldu, hem rekabet de bozulacaktır. İktisat kolay manasıyla terazi üzere bir şeydir. Bir kefeye fazla tartı verirseniz öteki kefe üst çıkıyor. Bu dengeyi korumak lazım. Bunu herkesin anlayacağı formda söz etmenin temel yolu da Merkez Bankası’na verilen misyondur. Fiyat istikrarını bozucu adımlar attığınızda fiyatlama davranışları ve beklentiler bozuluyor. Bozmanız çok kolay da tamir etmeniz çok vakit alıyor. Bozmak için bir atak kâfi, tamir etmek için tahminen de on atılım yetmeyecek. Zira 10 ardışık hamleyi de birebir formda yapmanız lazım ki o itimadı tekrar oluşturabilin…

Güldağ: Bu tabloyu İSO Lideri Erdal Bahçıvan, ‘devalüasyondan medet uman bir endüstrici olmak istemiyoruz’ diye söz etti. Zannediyorum birçok endüstricinin de hislerine tercüman oldu. Kısa vadeli faizleri kısmen aşağıya çekmesi dışında bu faiz indiriminin rastgele bir faydası olmuş görünmüyor. Piyasaya bir istikrar getirmedi. Canlılık da… Tersine kurlardaki oynaklık nedeniyle piyasa adeta bol yumruk yiyen boksör üzere ‘grogi’ durumuna giriyor. Siparişler geliyor, endüstrici ve imalatçı ortada nasıl ayarlamalar yapsam diye bir uğraş içerisinde, gerçekten sorunlu bir süreç yaşıyorlar. Ben bir modelimiz olduğu kanaatinde değilim, her ne kadar aksi sav ediliyor olsa da… Merkez Bankası da senin dediğin üzere fiyat istikrarını unuttu. Evvel çekirdek enflasyonu, bir ay geçmeden ‘cari denge’yi odağa aldı. Bir model, bir strateji olarak yapılsa hiç itirazım olmaz. Zira arayışlara gereksinimimiz var.

Ağaoğlu: Cari dengeyi hedeflemek diye bir siyaset aslında şu an olamaz. Neden dersen, cari açığı rekabetçi kurla kapatacağımızı varsayıyorsak aldanıyoruz. Rekabetçi kurla ihracatı teşvik etme periyodu bundan 20 yıl önceydi. 90’ların ikinci yarısında bu dediğimiz doğruydu. 100 dolarlık ihracat için 35- 40 dolarlık, güç de dahil ithalat yapıyorduk. O vakit yüzde 50-60’lık kısmı ile sahiden rekabetçi kurla bir avantaj sağlayıp ihracat yapabilir hale geliyorduk, bugün o denli değil. Bugün 100 dolarlık bir ihracatın ithalat maliyeti yüzde 72’lere kadar çıkıyor. 72 dolarlık dolarla fiyatlanan bir mal yahut hizmet alıyorsunuz, 28 dolarlık kısmını TL ile fiyatlıyorsunuz. Rekabet kısmını yalnızca 28’de yaratabiliyorsunuz. Bunun önünü almanın kendi adıma bir yolu var diye düşünüyorum. Bana verseniz yaparım bu işi lakin yetkileri de bana vereceksiniz.

Güldağ: Ne olacak? Merak ettim…

Ağaoğlu: Ben hariç 3 isim vereceksiniz. İlgili yerlere koyacağım, bir hafta sonra tıkır tıkır çalışan bir iktisat olur. O 3 kişi var mı? Var. hepimiz de az çok tanıyoruz. Bence yeni açılıma gereksinim duyulan bir periyotta değiliz. Kur, faiz, fiyat istikrarı, enflasyon denildiğinde bunlarda tartışılacak çok bir alan yok. Bugün dünyada kabul görmüş, ispatlanmış ve daha evvel de muvaffakiyete ulaştığı yol ve yolları konuşalım. ‘Ortadoks’ diye isimlendirilen formülleri uygulasak yahut uygulamaya devam etmiş olsaydık bugün biz bu problemlerle uğraşmıyorduk. Bugünkü sıkıntıları çözmek bundan sonra hem güç, hem vakit alıcı, hem de çok maliyetli olur. Cari açığı hedefl eyen rekabetçi kurla bu işi yapmak Nasrettin Hoca kıssalarına misal. O kadar vaktimiz yok. Ne de fayda/maliyet karşılanabilecek. O yüzden şu anda çok önemli bir yol ayrımını geçtik, önemli bir patikaya girdik, ileride bir sapak var tekrar ana yola girme bahtımız var. Yoksa ondan sonrasında uçurum mu var, çöle mi gideceğiz hiçbir fikrimiz yok. Bu açılım olmasa gerek diye düşünüyorum.

Güldağ: Yanlış anlaşılmasın, kastım günü kurtarma siyasetlerinden çok artık yeni bir dinamik üretmeyen, şu andaki dur-kalk iktisadı modelinden, şuurlu bir tercihle Türkiye’nin cari açığını maksada koyup, bunu cari fazlaya dönüştürme stratejisinin izlenmesi. Günün sıkıntıları ile ilgili uygulanacak taktiklerin de ona bağlanması problemini kastediyorum. Halbuki bizde işler aksine gidiyor. Evvel meseleleri yaşıyoruz, sonra onları güya bir siyasetin parçasıymış üzere göstermeye çalışıyoruz. Çekirdek enflasyon bu türlü, rekabetçi kur bu türlü… Faiz indirimi “Türkiye’yi sıkıntılarından kurtaracak bir model” olarak sunuluyor ya, itirazım ona. Yoksa doğal ki evvel yangının söndürülmesi lazım. Sonra soğutma çalışması yapılacak. Ağaçlandırma ya da bölgenin denetim altında tekrar orman haline gelmesini desteklemek gerekiyor. Onda hem fikirim. İtirazım; evvel düşünüp stratejiyi belirlemek gerekir diyorum. Sorun patladıktan sonra politikayı güya şuurlu bir tercih imiş üzere sunmak en son muhtaçlığımız olan şey. Bizi gerçeklikten kopardığı üzere geleceğin risklerine karşı da korumuyor. Birinci iş gerçekleri konuşmaya başlamalıyız.

Fed düğmeye bastı, bundan bu türlü ABD 10 yıllık tahvil getirilerini yeterli izlemek gerekir

Güldağ: Fed, varlık azaltımına kasım ayı ile başlıyor. Daha evvel ‘geçici’ dediği enflasyon için artık ‘geçici olacağını düşündüğümüz, beklediğimiz’ diyor. Bunu gurur vesilesi yapmıyor, biz de yanılmış olabilirizi de içeriyor iletisi. Sen de ‘geçici değil’ diyordun. Gördüğüm kadarı ile piyasa da şok olmadı. Yumuşak bir hava var üzere görünüyor.

Ağaoğlu: 15 milyar dolarlık azaltım diyordu. Sayının değişebilir olması fark yaratıyor olacak. Sayısı sabit tutmayacağını söylemesi 10 yıllıkları olumsuz etkiledi. Daha enteresan durum; Brezilya, Polonya faiz artırdı. Biz hariç gelişen ülke piyasaları evvelden hal aldıkları için faiz artışına karşı hazırlıklı durumuna geliyorlar. Bu ülkeler için de piyasa açısından da çok büyük bir şok yaşanmayacak.

Güldağ: Pay senedi piyasasına tesiri ne olur?

Ağaoğlu: Yeni rekorlar kırmaya devam ediyor. Algı çok büyük bir sıkılaştırma olmayacağı tarafında. O yüzden biz yolumuza gidelim. Orada pozisyonlanmanın getirdiği bir tesir var. Konumlanma müsaade vermiyor şu etapta. Hem gidecek yerleri var üzere görünüyor konumlarından ötürü, hem de Fed’in şu anki hallerinden çok büyük bir rahatsızlık duymuyorlar.

Güldağ: Fed’in faizleri artırmada çabuk etmeyeceğiz diye bir vurgusu var. Birçok kişi de varlık alımını mayısa kadar bitirir haziranda faiz artırımı olur diye düşünüyor. Bu görüşe ne dersin?

Ağaoğlu: Ben de katılıyorum. İkinci yarıdan itibaren faiz artırımını konuşmaya başlayacağız. Gelişen ülkeler ve Avrupa Merkez Bankası’nın da öteleme uğraşı var. Piyasa şu an karamsar bakmıyor lakin ikinci yarıda faiz artışı ihtimalinin arttığını düşünüyorum.

Güldağ: Lagarde, biz 2022’de hiç yapmayacağız havasında. Sence bundan sonra nereye bakmak lazım?

Ağaoğlu: Bence bundan sonra bakılacak en kıymetli indikatör ABD 10 yıllık tahvil faiz getirileri. Orada 1,75 -1,77 ve daha evvelce görülen kritik eşit var. Bunun üzerine çıkarsa Fed’in faiz artış döngüsü başlayacak ve ona nazaran de piyasa yavaş yavaş hazırlanacak. O vakit pay senedi ve öbür piyasalar bunu fiyatlamaya başlayacak.

Altında majör bir hareket yok

Güldağ: FED sonrası altın ve gümüşte ne görüyorsun?

Ağaoğlu: Çok baskı altındaydılar. Fed’den vahim bir daralma gelmediği için endişelerinin bir kısmını attılar ancak majör bir hareket daha başlamadı. Başladığında da süratli olacaktır. Alternatifi olan kripto tarafında majör bir düzeltme olursa lakin o vakit sıra gümüş ve altına gelir. Fakat şu an kırılma yok.

Metal fiyatlarında başrolde Çin var

Güldağ: Metal fiyatlarında düşüş havası var.

Ağaoğlu: Çin problemi burada çok değerli. Bakır çok kritik bir eşikte. Üst gidemedi, gidemiyor. Gidemezse problem başlar. Bakır 200 günlüğe deyip geri dönmüştü. Bu 200 günlük seviyeyi kıracak olsa majör bir düşüş ihtimali artacaktı. Yanı sıra alüminyum çok sert düştü. 200 trendi var. Kırılacak olursa yüzde 5’lik hareket gündeme gelir. Bu olursa metaller tarafından önemli bir düzeltme içinde olduğumuzu, Çin’in bunları aşağı çekeceğini ve beraberinde petrolü de aşağı çekeceğini düşünüyorum. Kurşunda doruklar görüldü. Bilhassa nikel tarafında daha evvel piyasa üst çektiğinde o da 50 günlüğüne geri geldi. Orda da bir düzeltme var lakin majör bir düzeltme için erken. Nikel yeni teknolojileri de seviyor. Üst çıkmıştı geri döndü, Çin onları da aşağı çekiyor. Fed’den çok gelişen ülke merkez bankalarının faiz artışları değerli. Fed’in söylediği kıymetli; tedarik zincirinde yaşanan sorunların kademeli olarak azalacağını düşünüyor. Ben onun kadar optimist değilim. Çip önemli sorun oldu.

Güldağ: Microchip Tecnology Lider Yardımcısı Nuri Dağdeviren ile sohbet ettik. “Ne vakit biteceğini bilemem lakin ne vakitten evvel bitmeyeceğini söyleyebilirim. 2022 sonundan evvel bitemez” dedi.

Ağaoğlu: Kalıcılığı ile ilgili badire var. Artçıları gelecek. Fed’in mali genişlemesinden kaynaklanıyor.

İran’la nükleer ‘zirve’ petrol için kritik

Güldağ: Fiyat artışına baktın mı? Güya azamî istihdama çıpa atmış üzere. 80 doların altını bekler misin, güç fiyatları aşağı gidiyor ve OPEC toplantısı da var?

Ağaoğlu: İran nükleer görüşmeleri kritik kıymete sahip artık. Görüşmeler başlar ve bunlar İran’ın yahut piyasanın beklediğinden süratli büyüyecek olursa, petrol fiyatlarında bir kesim gerileme olması beklenen. Fakat burada kritik olan İran görüşmelerinin başlaması ve bir yol kat edilmesi. O denli bir şey olursa piyasa bunu petrol fiyatlarını aşağı çekmek için kullanır.

Güldağ: COP 26 tesiri olmayacak üzere görünüyor. Ne dersin?

Ağaoğlu: Ben beklemiyorum. Bence dünya bir niyet sözünde bulunuyor ancak şimdi teknolojik altyapı ve başka bütün faktörleri göz önüne aldığımızda dünya majör bir siyaset değişikliği yapmaya hazır değil.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT