Şans Sohbetleri: Haritası çizilmemiş sulardayız

Güldağ: Tarihi günlerden geçiyoruz. Bir kur şoku yaşıyoruz. Neden oldu, nasıl oldu daima konuşuyoruz. Ancak muhtaçlık bütün bu olup bitenin …

26 Kasım 2021 9 views 0
reklam

Güldağ: Tarihi günlerden geçiyoruz. Bir kur şoku yaşıyoruz. Neden oldu, nasıl oldu daima konuşuyoruz. Ancak muhtaçlık bütün bu olup bitenin sonuçlarının ne olabileceği… Temel vazifemiz o… Ayrıyeten ‘nasıl çözülür’ sorusu üzerine daha fazla durmamız gereken bir devirdeyiz…

Ağaoğlu: Çabucak herkes soruyor ‘Ne olacak?’ diye. 35 yılı aşkın piyasa deneyimine sahip biri olarak bu yıl birinci sefer birkaç defa iddia değiştirmek zorunda kaldım. Kimse bu yıl nasıl bütçe yapacağını bilmiyor.

Güldağ: Kurşun kalemle ve en fazla aylık olarak herhalde. Doların bir günde TL karşısında yüzde 17 paha kazandığı, sonraki gün yüzde 7 düştüğü bir piyasada bir ay bile uzun vadeye döndü.

Ağaoğlu: 1994’te bir gecede 3 katına çıkan döviz kuru gördük. 2001’de benzeri halde kur atağı yaşadık. Ancak yakın tarihimizdeki iki büyük kur şoku ile bugün yaşadığımız ortasında iki fark var. Birincisi, gerek 94’te gerekse 2001’de birikmiş devalüasyon vardı. TL olması gereken bedelin çok gerisinde kalmıştı. O fark kapatıldı. Sonra 2003-2013 ortasında yaşandı bu durum. 1,60 ile 1,85 ortasında gidip gelen bir dolar/TL kuru ile Türkiye’nin enfl asyonunun hiçbir biçimde kura dahil etmediği bir devir yaşadık. Kurun 5,40’dan 7,20’ye; akabinde 9,50’ye çıktığı periyotta ise o farkların bir kısmını kapattık. Hatırlarsan o nedenle geçen hafta 11,45 üzere bir düzey var önümüzde demiştim.

Güldağ: Orası da süratle geçildi. Neden?

Ağaoğlu: Zira birinci iki krizde Türkiye’nin yurtdışında dostları vardı, bu sefer yok. Artık iki şey bekleniyor. Birincisi Birleşik Arap Emerilikleri Türkiye’ye para getirecek.

Güldağ: 10 milyar dolar ayırdık Türkiye’ye yatırım için dediler, bakalım. Kurlardaki geri gelişin nedeni de oldu…

Ağaoğlu: İkincisi Osman Kavala davası görülüyor, salıverme olur mu beklentisi. Lakin ben bunların hepsini bir tarafa koyuyorum. Biz akutla kronik sorunları karıştırıyoruz. Sanıyoruz ki şu an akut bir sorun var; çok ateşimiz yükseldi, bize bir yerden bir para gelirse bu ateş düşecek ve hayat olağana dönecek. Hayır dönmüyor. Zira bizim akut diye gördüğümüz şu andaki sorunlar kronik sorunlarımızın nüksetmesinden öbür bir şey değil. Onların bir tezahürü. Bazen 10 yılda bir tezahür ediyor, bazen 10 yılda 2 sefer tezahür ediyor. Kronik sorunlarımızı çözmek için hiçbir adım atmadık. Parayı betona gömmek yerine güçte kendi kendine yeten bir ülkeyi yaratmaya yönelseydik katma bedel yaratacak kesimleri öne çıkarsaydık durumumuz farklı olurdu. 9,50 TL-10 TL’ye kadarki harekette global tesirler de var olağan ki. Amiyane tabirle dün yediğin hurmalar bugün gelir tırmalar durumu yaşıyoruz. Tahlille ilgili çok fazla elimizde araç yok. Her iki krizde de faiz artırarak, model değiştirerek, bono çıkararak çözmeye çalıştık.

Güldağ: Şöyle ya da bu türlü akut sorunu aşıyoruz da, kronik sorunu çözemedik. Artık çabucak cari açığı cari fazlaya dönüştüreceğiz diyerek kronik sorunu öne sürdük. Ekonomik kurtuluş savaşı ilan ettik. Kimi kavramları çok çabuk tüketme eğilimi içindeyiz. Ancak, bu sefer de piyasada tedirginlik oluştu. Tedarikte eza büyüdü. Fiyat belirleyemiyor üretici. Verdiği fiyatın da ardında durmuyor. Kontratına sadık kalmıyor. Ankara Ticaret Odası Lideri Gürsel Baran geçen gazetemize ziyarete geldi. Davet yaptı: “Herkes mukavelesine uymalı, piyasanın işleyişi bozuluyor” diye. Yeterli yönetemiyoruz süreci…

Ağaoğlu: Buna idare diyemem, savruluyoruz. Dümeni kırılmış yelkeni parçalanmış bir tekneyle okyanusun üzerinde nereye gittiğinizi bilmiyorsunuz. Bir de bu gemi bayağı bir kalabalığı içinde barındırıyor. Piyasadaki oynaklık önemli oranda artıyor.

Güldağ: Çıpayı da düşürdük denize. Artık bir mühlet faizi kullanamayız. O devreden çıktı. Dövizi de tutmuyoruz. Enfl asyon da doludizgin… Hani iktisat kitaplarında yazan ‘birinden birini tutacaksın, başkasını de hedefl eyeceksin’ diye anlatılan modelinin çok dışına çıktık. Bu da içeride ve dışarıda Türkiye’yi belirsizliklerin hakim olduğu, her an herşeyin olabileceği bir pazar pozisyonuna sokuyor. Belirsizliklerimizi artırıyor.

Ağaoğlu: Artık bakın, ithalatta kullanılan en klasik tekniklerden biri akreditiftir. Türkiye’deki bir ithalatçı bir bankaya sarfiyat ve der ki, ‘şuradaki satıcıdan şu malı alacağım lakin bana güvenmiyor. Lakin onun güvendiği bankalar var. Siz benim adıma onun güvendiği bankalardan biriyle görüşüp benim bu parayı size ödeyeceğimi, sizin de onlara ödeyeceğinizi söyler misiniz, ki o da müşteriye söylesin, işimizi görelim’ Fakat eğri oturalım hakikat konuşalım şu anda Türk bankaların yurtdışındaki limitleri sorunlu hale gelmiş durumda. İki fiyatlama yükselmiş durumda. Biz yavaş yavaş ‘para peşin kırmızı meşin’ yoluna gideriz.

Güldağ: Plastik Sanayicileri Federasyonu Lideri Ömer Karadeniz bir örnek veriyordu. Diyelim ki 5 liradan aldınız hammadesini, işlediniz, yüzde 10 karla 5.5 liraya haydi yüzde 20 diyelim 6 liraya sattınız üç ay vadeyle. Ancak kah dışarıdaki hareketten kah sizin burada TL’nin hür düşüşle bedel kaybından hammadde fiyatı bir anda çıktı 7 liraya. Daha çekler size dönmeden ‘altın’ pahasındaki hammaddeniz oldu size teneke. Bu riski de kimse almak istemez. Onun için peşin çalışma bir mühlet daha devam edebilir. Doğrusu bir panik yok piyasada. Lakin beklentiler bozulunca davranışlar da bozuluyor. Onun için gerçek dalın talebi inanç ve istikrar.

Ağaoğlu: Türkiye meselelerini şöyle ya da bu türlü anlık çözer. Ancak o sorun bir müddet sonra kronik hale gelebilir. Zira bu sefer yabancı bankalar sabırsız davranıp Türkiye’deki bankalarla olan limitlerinde biraz tasarrufl u gitmeye karar vermiş durumdalar diyeyim. Bu da bizim ithalat konusunda da zahmet yaşayabileceğimiz bir etaba geldiğimizi söylüyor.

Güldağ: Güçlü, inanç verici somut adımlar atılmadığı sürece bu sisli durum devam eder. O adımların gelmesi lazım ve gelebilir. Fakat şu sırada faiz silahını kullanmamız imkan dahilinde görünmediğine nazaran, öteki tip müdahaleler beklenebilir mi? Bankaların esasen yüzde 25 olan mecburî karşılıklarını yüzde 50’ye çıkarmak mı olur, yoksa tekrar etkin rasyosu üzere usuller mi gündeme gelir? Nasıl bir yol izlenir?

Ağaoğlu: Bu ve gibisi tüm müdahalelerin hangisi işe yaradı diye bir envarter çalışması yapılmadı. Yapılmadığı için neyin çalıştığını bilmiyoruz fakat neyin çalışmadığını biliyoruz. Mesela bir KGF bombardımanının çalışmadığını biliyoruz. Maksatlı bir KGF düşünülebilir, bu formüllerden biri. Lakin bir nevi polisiye tedbirlerle giriştiğiniz vakit bataklığı kurutmak yerine sivrisineklere mitralyöz atışı yaptığınız anda hiçbir tahlil üretmezsiniz. Getireceğiniz tedbirler beklenen yararın 10 katı ziyan getirecektir. Zira Türkiye ona sığınacak bir ülke değil. Kurla ilgili karışılabileceğimiz risklerden birini söyleyeyim. Nasıl ABD, Çin’i bir periyot kur manipülatörü olarak suçladı, Türkiye’nin bile bu türlü kur manipülasyonuyla suçlanma ihtimali de var.

Güldağ: Bu türlü bir durum işleri güzelce içinden çıkılmaz bir hale getirir. Tüketici itimadı de tarihi taban noktalara gidiyor. Öte yandan garip bir durum yaşıyoruz. Merkez Bankası’nın rezervleri artıyor. Turizmde dönem geçmesine karşın hala devam ediyor. Swapları çıkar lakin altını dahil et, Merkez Bankamızın rezervleri artıda. Cari fazla da veriyoruz. Son bir ayda borsaya 1.2 milyar dolar yabancı girişi olduğunu da gördük. Neden kurlar bu kadar oynak? İş dünyası da soruyor bu soruyu…

Ağaoğlu: Yalnızca sen değil, hiç kimse anlamıyor. Bunu ben bir lafl a açıklamak istiyorum, çok klasik bir piyasa ve kriz lafıdır fakat kovboy sinemalarından gelir bu laf; evvel ateş et sonra sorarsın. Bizim Türkçe’de de bir laf var; hengamede yumruk sayılmaz… Güvensizliğin, belirsizliğin olduğu bir ortamda kimse oturup o düzgün haberleri fiyatlamaz, görmezler onları. Krizin getirdiği tasayla evvel durumlarını kapatırlar sonra bakarlar ona. Aslında bugün değil. Ağbal’ın misyondan alınmasındaki 7,67’ye kadar olan bir boşluk var, o boşluk büsbütün dehşetten oluştu ve o dehşet hala devam ediyor. Bunu yatıştıracak bir prosedür bulunmadığı takdirde bu endişeyle çok uzun müddet yaşayabileceğimizi zannetmiyorum. Ayrıyeten hiçbir finansal enstrüman sonsuz üst ve sonsuz aşağı gitmez. O yüzden bunun da bir döneceği yer olacaktır fakat nereye ve hangi şartla döneceğiyle ilgili bigimiz yok. Ben buraya bir soru bırakacağım yanıtını vermeyeceğim, herkes düşünsün istiyorum. Faiz düşüşü kime fayda? Herkes bunu bir düşünsün. Uzun vadeli hepimizin işine fayda. Onu sormuyorum. Kısa vadede kimin işine fayda. Sorup bırakayım.

Güldağ: Ben yanıt vermeyeyim değil mi? Bankalar demeyeyim, öteki bir şey demeyeyim.

‘Yükseliş sürecek’ saikiyle döviz almayın

Güldağ: Dolar ve Euro almak durumunda olan iş insanları var. Senin önünde bu türlü bir sorun olsaydı bugünkü düzeylerden döviz alır mıydın?

Ağaoğlu: Spekülatif saikle, yarın daha yüksek olacak diye yapacağınız atak yanlışlı olur. Lakin ödememi yapmam lazım, dün bunu hedge etmemiştim, bugün maalesef bunun bedelini ödemem lazım yoksa dükkan dönmüyor dediğinizde dolar alacaksınız yapacak bir şey yok. Aslında kuru üst çıkaran bu durum. Satıcının olmadığı yerde mecburi alıcılar yüzünden kur üst çıkıyor. Yarın daha yüksek olur alayım spekülatif bir saik olur. Ben olsam burada bir beklerim. 11,50’den beridir bekleme yönündeyim mesela. Orada ben de yanılgı yapmış durumdayım fakat bu türlü bir ortamda gerçekten kim vurduya gidebilirsiniz. 8,5, 9,5, 10, 11,45’e kadar olan bölgede esasen görüşlerimi paylaşmıştım, gelecek yıl birinci çeyrekte bekliyorum demiştim fakat bu hareketler de zati biraz beklenmedik vakitte olur. Şu anda haritası çizilmemiş sulardayız. Bu haritanın çizilmesi artık ustalara kalmış durumda. Onlar maalesef meydanda yoklar, meydana çıktıklarında bakacağız. O vakte kadar okyanusta dümeni kırılmış yelkeni patlamış bir tekne olarak dolaşıp duracağız.

Enflasyon beklentileri daha da bozulabilir

Güldağ: Daha yüksek bir enfl asyonla karşı karşıya olacağımızı biliyoruz. Kurdaki artış yüzde 83’e çıktı. Bunun da yüzde 40’ı geçişkenlik olmaya başladı deniyor. Önümüzdeki süreçte yüzde 30-35 enfl asyonu görmemiz içten bile değil. Tahminen daha da üzerine çıkacağız.

Ağaoğlu: Senin de belirttiğin üzere Ağbal’ın vazifeden alınmadan evvelki günün kapanışıyla 13,49’luk tepe ortasındaki fark yüzde 83,20. Sonuçta önemli bir kur artışı, bunun kesinlikle geçişkenlikleri olacak. Bahsettiğin enfl asyon oranlarını görür müyüz bilmem ancak ÜFE tarafı esasen çok yüksek gidiyordu, daha da yükselecek artık. ÜFE-TÜFE makası açılacak, bu makasın nasıl kapanır sorusunu soralım. Aslında teknik olarak iki formda kapanıyor. Üretici fiyatları tüketiciye yansıtılabiliyorsa. Bunun için gereğince gelir artışı gerekiyor. Üreticilerin bir kısmı bu fiyatları yansıtamadığı için batıyor yahut çekiliyorlar, kimi domine edenler yansıtabiliyor ve ayakta kalıyorlar. Üçüncü formu de karaborsa. Bu türlü bir ihtimal de var. Bu fiyat hareketinin yarattığı en kıymetli sorun fiyatlama davranışlarındaki bozulma.

Petrol, yılı 3 haneyi görmeden tamamlar

Güldağ: Parite ve petroldeki harekeler için ne düşünüyorsun?

Ağaoğlu: Dolar endeksi hala daha olumlu tarafta 96,5’e kadar geriler demiştim, 96,70’lerde. Doların çok pahalı olduğu bir dünyadayız. Lakin bizim TL’nin parite ile olan bağlantısı doların değerliliğinden değil TL’nin değersizliğinden kaynaklanan bir sorun. Ancak dünyayı ilgilendiren kısımda bedelli doların öbür her türlü para ünitesine ve emtia fiyatına yaptığı bir baskı var. Petrolde uygun haber; ABD idaresi rezervleri açmaya karar verdi. Bu gelişme bir ölçü geri çekmişti, artık onun düzeltmesi yaşanıyor. Fakat OPEC+ buna nasıl yanıt verecek onu bir göreceğiz. Daha fazla üst gitmeyeceğiz diye düşünüyorum bu yıl içinde. Artık bu yıl üç haneyi geçmeyiz diye düşünüyorum.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT