Stokçulara ciroya göre yaptırım geliyor

Hüseyin GÖKÇE Besin fiyatlarında yaşanan fahiş artışın kıymetli bir sebebi olarak gösterilen arz sorununda, eser yetersizliğinden çok fiyat …

10 Aralık 2021 28 views 0
reklam

Hüseyin GÖKÇE

Besin fiyatlarında yaşanan fahiş artışın kıymetli bir sebebi olarak gösterilen arz sorununda, eser yetersizliğinden çok fiyat artacağı beklentisiyle piyasaya eser çıkarılmamasının tesirli olduğuna yönelik görüşlerin artması üzerine, iktisat idaresi bu fiili işleyenlere yönelik yeni yaptırımlara hazırlanıyor. Buna ait bir kanun teklifinin bugün yahut yarın TBMM’ye sunulması ve bütçe görüşmelerinin akabinde da kanunlaştırılması bekleniyor.

Kamuoyunda, stokçulara yönelik en sert reaksiyon Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan geliyor. Erdoğan, çeşitli platformlarda stokçulara yönelik sert tabirler kullanılırken, bunlara ait yaptırımların artırılması istikametinde talimat verdiğini açıkladı. Cumhurbaşkanı son olarak Katar ziyareti dönüşünde stokçuluk kabahatine yönelik yaptırımların artırılacağını belirtirken, bunların mallarına da el konulacağını açıklamıştı.

Mevzuatta net bir “stokçuluk” tarifi yok

Yürürlükteki mevzuatta, stokçuluğa ait direkt bir tanımlama bulunmuyor. Bu mevzu, Türk Ceza Kanunu ve Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun olmak üzere iki düzenlemede geçiyor.

Türk Ceza Kanunu’nun 240’ıncı unsurunda, “Belli bir mal yahut hizmeti satmaktan kaçınarak kamu için acil bir muhtaçlığın ortaya çıkmasına neden olan kişi, altı aydan iki yıla kadar mahpus cezası ile cezalandırılır” halinde tanımlanmış bir kabahat var. Lakin hukukçulara nazaran, son günlerde yaşanan fiyat artışı beklentisiyle piyasaya mal sürülmemesi durumu bu hususta geçen kamu için “acil muhtaçlığın ortaya çıkması” durumuna karşılık gelmiyor.

“Stokçuluk ve fahiş fiyat” Perakende Kanunu’nda

Pandeminin birinci periyotlarında 6585 sayılı Perakende Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a eklenen bir hususta “tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyette bulunulamaz” sözü yer alıyor.

“Fahiş fiyat artışı, stokçuluk ve Haksız Fiyat Kıymetlendirme Kurulu” başlıklı Ek 1 unsurda “Üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından piyasada darlık yaratıcı, piyasa istikrarını ve özgür rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamaz” tabiri yer alıyor. Bu fıkraya karşıt hareket edenlere ise 50 bin lira ile 500 bin lira ortasında idari para cezası öngörülüyor. Bu fıkranın devamında, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamalarını önlemek hedefiyle Haksız Fiyat Kıymetlendirme Heyeti oluşturulması öngörülüyor.

DÜNYA’nın edindiği bilgilere nazaran, düzenleme Türk Ceza Kanunu’nda değil 6585 sayılı Perakende Kanunu’nda yapılacak. Bu kanunda öngörülen 50 bin-500 bin lira ortasında para cezasının, rekabet hukukunda olduğu üzere ciroya nazaran cezaya dönüştürülerek daha caydırıcı bir hale getirileceği söz ediliyor.

“Cezayı artırarak sorun çözülmez”

Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hasret Yenerer Çakmut, yaptırımlardaki muhtemel artışın stokçuluğu önleyip önlemeyeceğine ait DÜNYA’ya değerlendirmelerde bulundu. Parası olduğu için daha fazla mal alan şahısların, maliyet artışlarına nazaran fiyat belirlemesinin, kendi içinde bulunduğu şartlara nazaran kıymetlendirilmesi gerektiğini söyleyen Çakmut, yeni yaptırımların hür piyasa iktisadına müdahale olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine düzgün bakılması gerektiğini kaydetti. Tahlilin iktisadın kendi dinamikleri içinde bulunması gerektiğine değinen Çakmut, “Sorun cezaları artırarak çözülemez, asıl sorun eğitim sorunudur” dedi.

İçinde bulunulan ekonomik şartlarda, satıcı ve alıcı ortasındaki istikrarın bir taraf aleyhine bozulmaması gerektiğini tabir eden Çakmut, “Toplum dinamikleri de düzgün tahlil edilmeli. Nasıl satıcıların ziyan etmesi istenmiyorsa, tüketicilerin de uygun şartlarda mal ve hizmetlere erişimi sağlanmalı” sözlerini kullandı.

Ödül ve ceza sistemi yerinde kullanılmalı

Normlar ortasındaki dengeyi kusur ve ceza bakımından korumak gerektiğini söyleyen Çakmut, “Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca öngörülen yaptırımlar, suça değil, kabahate veriliyor. Burada öngörülen idari para cezası birtakım şirketler için hiç manası olmayabilir, kimileri açısından ise piyasadan kopmaya sebep olabilir” dedi. Bu noktada cezanın adaletli olması gerektiğinin altını çizen Çakmut, “Eğer ceza uygulanacak bireylerin piyasadan kopup gitmesine sebep olacaksa, bunun iktisada öbür yansımaları olur” halinde konuştu. Fazla düşünmeden yapılacak değişikliğin sonradan diğer meseleler çıkarabileceğini lisana getiren Çakmut, “Yaramaz çocuğa daima ceza verirseniz bir mühlet sonra yüzgöz olursunuz, gülüp geçmeye başlar. Ödül ve ceza sistemi yerinde ve vaktinde kullanılmalıdır” diye konuştu.

Torba kanun geliyor

AK Parti kaynaklarından edinilen bilgilere nazaran, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatı doğrultusunda, stokçuluğa yönelik para cezalarını artıran kanun değişikliği teklifi bugün yahut yarın TBMM’ye sunulacak. Düzenlemenin, yalnızca stokçulukla ilgili kararları içeren 4 unsurluk bir yasa olarak gelebileceği belirtiliyor. Öteki bir alternatif ise güç ile ilgili teknik düzenlemeleri içeren kısa bir torba kanun teklifinin içine eklenmesi olarak gösteriliyor.

‘Suç işleyen herkesin yakasına yapışılacak’

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, fahiş fiyat ve stokçuluğa yönelik kanunda yer alan yaptırımların, daha da sertleştirilmesini istiyor. Erdoğan, Katar dönüşü yaptığı açıklamada stokçulara yönelik cezanın artırılacağını, bunların mallarına el konulacağını söylemişti. Evvelki gün yapılan kabine toplantısından sonra ise maliyet artışı ve kur yükselişiyle izah edilemeyecek fiyat artışı yapanlarla özellikle stokçuluğa yönelenlerin gözünün yaşına bakılmayacağını belirtmişti. Erdoğan, “Hem idari hem tüzel süreçlerle kendi ülkesine ve milletine karşı bu türlü ağır bir cürüm işleyen herkesin yakasına yapışılacaktır” tabirlerini kullanmıştı.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT
YAŞAM