Ticaretin dengesi şaştı

Yener KARADENİZ Salgın ile birlikte kurda yaşanan volatilite, güç üzere girdilerdeki ani yükseliş, hammadde fiyatlarında uzun müddettir devam …

10 Kasım 2021 39 views 0
reklam

Yener KARADENİZ

Salgın ile birlikte kurda yaşanan volatilite, güç üzere girdilerdeki ani yükseliş, hammadde fiyatlarında uzun müddettir devam eden artış ve çip üzere kimi orta mamullerde yaşanan kriz, ticarette istikrarları alt üst etti. Hammadde üreticileri, kurda yaşanan hareketlilik nedeni ile hem dövizle hem de peşin çalışmaya başlarken, endüstrici ise günlük değişen fiyatlar nedeni ile hem içeride hem de dışarıda fiyat tutturamaz hale geldi.

Kelam konusu alanlarda yaşanan gelişmeler, yurtiçi ve yurtdışında teslimatların gecikmesine yol açtı. Birtakım kesimlerde ise nakit sıkışıklığı rafların boş kalmasına yol açtı. Öte yandan açılmalar ile birlikte biriken talebin harekete geçmesi nedeni ile mobilyadan züccaciyeye, hazır giysiden kimyaya kadar birçok dalda ihracat tarafında siparişler, yılın birinci yarısına kadar doldu. Kelam konusu gelişme en fazla hazır giysi kesiminde kendini hissettiriyor. İstanbul Hazırgiyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Lideri Mustafa Gültepe, en büyük düşüncelerinden birinin hammadde tedariki ve fiyat tutturamamak olduğunu söyledi. Birçok hammaddede fiyatların çok fazla arttığını, üstelik kelam konusu artışın iç piyasada çok daha yüksek olduğunu lisana getiren İHKİB Lideri Gültepe, “Tedarik mühletleri iki katına çıktı. 2 haftada aldığımız kumaşları 4-6 hafta ortasında alabiliyoruz. Türk hazır giysi kesimi suratı ile ön planda. Türkiye bu avantajını kaybetmeye başlıyor. Bu bizim teslimat sürelerimize de yansıyor. 6-8 hafta ortasında verdiğimiz teslim mühletleri 8-10 hafta üzerine çıkmaya başladı. Neredeyse Çin’e yaklaştık. Fiyat konusunu ise sipariş olduğu gün konuşuyor, bağlıyoruz. Tıpkı gün hammaddeyi de bağlıyoruz. Şayet bağlayamazsak müşteriye bu fiyat bugün geçerli diyoruz. Şayet bağlayamazsak fiyat üretim etabında tekraren değişiyor, bu hususta da badire yaşıyoruz. Siparişlerde şubata kadar doluluk var” dedi.

İç piyasada durdu, ihracat coştu

Salgında en çok hareketlenen bölümlerden biri de mobilya bölümü oldu. Bir devir MDF ve sunta üzere eserlerin karaborsaya düştüğü dalda şimdilerde hammadde tarafında düzelme sinyalleri alınsa da teslim mühletleri rekor seviyede. Mobilya Sanayi ve İşadamları Derneği (MOBSAD) Lideri Nuri Gürcan, her ne kadar kelam konusu alanda tedarik ile ilgili ezalar çözülse de fiyatların kıymetli oranlarda arttığını aktardı. Gürcan, “Salgının birinci devirlerinde yüzde 35 olan ihracat oranı yüzde 70’lere kadar çıkmıştı ve hammadde bulamadığımız için kaçırdığımız çok fazla sipariş oldu. Termin mühleti 7-8 ayı bulan eserler oldu. Bu devirde hammadde fiyatları da yüzde 120’yi bulan oranlarda arttı. Şu anda hammaddeyi peşin ya da ön ödeme yaparak alabiliyoruz. Temaslı sistem diyoruz buna ve piyasa buna döndü” dedi. Fiyatların geçen müddette çok sık değiştiğini belirten Nuri Gürcan, şöyle devam etti: “Yılbaşından bu yana 8 tane yeni liste açıklandı. 9 ay içinde 8 adet artırım geldi. Şu anda iç piyasada yavaş yavaş sakinlik başladı fiyatlar arttığı için. Talep gözle görülür halde düştü. Düşmeye de devam ediyor. Ancak yurtdışında önemli talep var. Kısa müddet içinde de durulmaz. Bunun sebebi de yurtdışında fiyat konusunda külfet yaşamıyoruz döviz üzerinden olduğu için. Dünyaya nazaran Türkiye epeyce ucuz. Lakin teslim mühletleri 45 günden 90-120 güne kadar uzadı. Siparişler ise mart ayına kadar dolu.

Piyasa peşine döndü

Emsal durum züccaciye dalında de yaşanıyor. Hammadde bulabildiklerini lakin fiyatların çok yüksek olduğunu belirten Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Lideri Mesut Öksüz, “Bizim en büyük sorunumuz dolar bazında hammaddenin bu kadar değerli olduğu bir periyotta, Türkiye’de imalatı olmayan ve yurtdışından almak zorunda olduğumuz hammadde üzerindeki ek vergiler. Şu an siparişler 3-4 ay geriden geliyor. Ben şu an sipariş verdiğimde kimi üreticiler birtakım eserlerde bana mart-nisan ayına gün veriyor. 9 ayı bulan bekleme müddeti ile siparişleri onaylayabiliyor dal. Fiyatı yurtdışına döviz üzerinden olduğu için fiyat veriyorsun lakin yurtiçinde fiyat veremiyor hiçbir üretici. Ben mesela bir çaydanlık yaptırıyorum, hesap yapılırken ‘bunun fiyatı bugün 150 TL lakin ben bunu sana mart ayında veririm. Mart ayında alüminyum fiyatı ne olursa o fiyattan kur üzere çarpar o denli veririm’ deniyor. Dolar kuru üzere belirliyorlar. O nedenle şu an herkes yükü yurtdışına vermiş vaziyette risk almamak için. Yurtiçinde şu an mal alamamak üzere bir durum var. 4 ay sonra verecek malı lakin bugünden ‘sana fiyat veremem’ diyor. Evvelce vade vardı. Bir kısmını peşin, kalanı 3-6 ay vade ile veriyordun. Şu an herkes ‘parayı peşin vereceksin, malı alacaksın’ kaygısında. Lakin nakit alabilecek piyasa yok, bu türlü olunca da eser alamamaya rafları boş bırakmaya başlıyorsun. Şu an eser alamadığı için rafları boş kalanlar var. Herkes nakit istiyor. Çok satmaktan değil, mal alıp tezgaha koyamamak nedeniyle de boş kalan raflar var. Bu büyük bir sıkıntı” sözlerini kullandı. Geçen ay gerçekleşen faiz indiriminin yanı sıra artan güç fiyatlarını hatırlatan Öksüz, “Elektrik fiyatı arttığı gün ‘yeni fiyatlarımızı almadan yeni sipariş vermeyin’ diye mail yağdı dalda. Birçok eserde maliyetler önemli halde arttı. 2 puan faizi düşüreceğiz diye doları bu kadar artırıp yüzde 30 artırım yaptırmak zorunda bırakmak ne derece yanlışsız bir matematiksel siyasettir anlamakta zorlanıyoruz” dedi.

“Hammadde kaynakları çeşitlendirilmeli”

Bu gelişmeler vitrinlerde de kendini yavaştan hissettirmeye başlıyor. Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Lideri Sinan Öncel, döviz bazında hammadde fiyatları çok fazla arttığı için üreticilerin dövizle dahi fiyat veremez hale geldiğini anlattı. Lakin hammaddeyi peşin alırsan fiyat alabileceğini aktaran Öncel, şöyle konuştu: “Teslimat gecikiyor. Markalar dolarla maliyet yapıp TL ile fiyat koyduğu için yaklaşık bir fiyat koymak zorunda kalıyor. Burada tabi ki bazen kusurlar da yapılıyor. Maliyetin altında satmak ile karşı karşıya kalıyoruz. Bu türlü bir dalga var şu anda. Teslimatta da gecikme yaşıyoruz. Üreticisine nazaran değişmekle birlikte dünyanın her yerinden çok fazla sipariş var üreticilerin elinde. Kıymetli bir devir yaşıyoruz. Büyük bir fırsat bu aslında. İhracat da bunu gösteriyor. Bu noktada hammadde ve orta mamül kaynaklarımızı çeşitlendirmemiz lazım. Burada da vergileri askıya alarak hammadde ve orta mal konusunda bizim üretimi şaha kaldırmamız gerekiyor. Üretim kapasitesi kâfi değil ancak hammadde bulamadığı için üretim yapamayan da var. Bu, teslim müddetlerinin de uzamasına yol açtı. İç piyasada 15 ile 45 gün ortasında gecikmeler yaşıyoruz. Stok sorunu çok fazla yok ancak istediğin eseri alamama ya da vaktinde alamama sorunu had safhada” sözlerini kullandı.

Hem hammadde hem de teslimat gecikiyor

Salgın tesiriyle bozulan tedarik zincirinin yansımalarını hem lojistik, hem hammadde tedariki hem de fiyat artışları olarak görmeye devam ettiklerini anlatan İstanbul Kimyevi Hususlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İKMİB) İdare Konseyi Lideri Adil Pelister, döviz bazında hammadde fiyatlarında yaşanan artışın hala devam ettiğini anlattı. Pelister, “Kullandığımız hammaddelerin yüzde 70’ini ithal ediyoruz. Son yaşanan negatif gelişmeler, tedarik edeceğimiz hammaddenin bize ulaşma sürecini uzatıyor ve emtia fiyatlarıyla birlikte üretim maliyetlerimiz de artıyor. Ayrıyeten hammaddeye ulaşım zorluğu üretim sürecini de uzatıyor ve ihracat için eserlerimizin teslim edilme vaktini da geciktiriyor. Başka yandan dövizdeki volatilite de ihracatçılarımızın önünü görememesine ve ziyan etmesine sebep olabiliyor. Hasebiyle ihracatçılarımızın beklentisi istikrarlı bir kur siyaseti ile öngörülebilirlik ve finansmana ulaşmada kolaylıkların sağlanması. Bu formda inanç ortamının güzelleştirilmesi ile ihracatçılarımız yatırım, üretim ve ihracatlarını daha rahat bir halde yapacaktır” sözlerini kullandı.

Otomotivin suratı çipe takıldı, teslimat 6 aya çıktı

Üretim maliyetinde yaşanan problemlerin yanı sıra bilhassa yarı iletken çip krizi, otomotiv dalında büyük kasvetlere yol açtı. Üretime orta vermek zorunda kalınan bölümde son tüketiciye teslim mühleti ise yurtiçinde ithal otomotiv markalarında 6 aya kadar çıktı. Bu stil problemlerin ihracatın artış gösterdiği bir periyotta rekabet güçlerini kaybetme tehlikesine yol açtığını lisana getiren Uludağ Otomotiv Sanayisi İhracatçıları Birliği (OİB) Lideri Baran Çelik, sıkıntı şartlara karşın üretme azmi taşıyan otomotiv endüstrinin, artan maliyetler karşısında zorlandığını aktardı. Çelik, “Yarı iletken çip tedarikinde yaşanan dertler nedeniyle ana endüstrinde fabrikalar vakit zaman üretime orta vermek zorunda kaldı. Gelecek yılın birinci yarısında da üretim kesintileri ile karşılaşabiliriz. Kısaca zincirleme meseleler ile karşı karşıyayız ve bu meselelerin kısa vadede çözülebilmesi mümkün gözükmüyor. Güç fiyatlarındaki artış da global bir sorun. Petrol fiyatları kısa müddette iki kat arttı. Bu durum yalnızca bizi değil tüm dünyadaki otomotiv sanayisini etkileyecektir. Maliyet artışları en son tüketiciye kadar ulaşacak ve araç fiyatlarına yansıyacaktır” diye konuştu.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT