Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı onaylayınca ne olacak?

EROL OYTUN ERCAN Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı iklimle ilgili kâfi finans kaynağına ulaşamadığı ve gelişmekte olan ülkelerle eşit şartlardan …

22 Eylül 2021 30 views 0
reklam

EROL OYTUN ERCAN

Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı iklimle ilgili kâfi finans kaynağına ulaşamadığı ve gelişmekte olan ülkelerle eşit şartlardan yararlanamadığı için uzun bir müddettir onaylamayı geciktiriyordu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada, Paris İklim Muahedesi’ni atılacak yapan adımlara uygun biçimde ve Türkiye’nin ulusal katkı beyanı çerçevesinde önümüzdeki ay Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin onayına sunmayı planladıklarını söyledi.

Erdoğan’ın kelamlarıyla Paris İklim Mutabakatı yine Türkiye’nin gündemine güçlü bir formda girdi. Artık dikkatler bu mutabakatın tesirlerine odaklandı.

Türkiye hazırladığı ulusal katkı beyanında karbon salınımını azatlma taahhüdü vermezken iki katından fazla artırabileceğini de belirtmişti. Beyana nazaran, hiçbir tedbir alınmadığı referans senaryoda karbon salınımının 1 milyar 175 tona ulaşacağı belirtilirken Türkiye ‘artıştan yüzde 21 azaltım’ maksadıyla bunu 929 milyon tonda tutmaya çalışacağını söylüyor.

2012 yılında Türkiye’nin karbon salınımının 430 milyon ton düzeyinde bulunduğu göz önüne alındığında koyulan gayenin yalnızca karbon salınım suratını düşürmeye yönelik bir gaye taşıdığı da görülüyor. Ama Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayımladığı datalar ulusal katkı beyanında belirtilenden daha yavaş bir karbon salınımı yükselişine işaret ediyor. Uzmanlar da Türkiye’nin karbon salınımı konusunda beyan edilenden daha güzel bir performans sergileyeceği görüşünde.

Paris İklim Mutabakatı’nın onaylanmasıyla birlikte Türkiye’nin Glasgow’daki COP26 konferansına daha güçlü girebileceği vurgulanırken, konferansta karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma sistemleriyle ilgili oy hakkına da sahip olabileceği söyleniyor.

Paris İklim Anlaşması’nın onaylanmasını takiben bankaların öncülüğünde halihazırda hareketli olan yeşil finansman faaliyetlerinin ivme kazanabileceği belirtilirken kredi derecelendirme kuruluşlarının, iklim krizi ve sürdürülebilirlik konusundaki hususlarını şirket derecelendirme notlarına yansıtmaya başlaması ile birlikte bu ivmelenmenin yakın vadede görülebileceği de vurgulandı.

Türkiye Paris Anlaşması’nı neden artık TBMM’den geçirme kararı aldı?

Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı neden artık meclisten geçirme kararı aldığıyla ilgili Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı’nın mümkün ekonomik tesirleriyle ilgili beklentilerin tesirli olduğunu söylüyor.

“Özellikle AB Yeşil Mutabakatı içerdiği hudutta karbon düzenlemesi nedeniyle gerekli ahenk tedbirleri alınmadığı takdirde AB ülkelerine yapılan ihracat üzerinde kıymetli ve yeni bir ek mali yük oluşturma potansiyeli taşıyor” diyen Mazlum, muahedeye katılmamanın ekonomik maliyetinin katılmanın maliyetinden daha büyük olabileceğinin görülmesinin de bu kararda tesirli olduğunu belirtti.

Bilhassa AB Yeşil Mutabakatı içerdiği hudutta karbon düzenlemesi nedeniyle gerekli ahenk tedbirleri alınmadığı takdirde AB ülkelerine yapılan ihracat üzerinde değerli ve yeni bir ek mali yük oluşturma potansiyeli taşıyor

Paris İklim Mutabakatı’nın daha evvel onaylanmamasının nedenleri ortasında, Türkiye’nin gelişmiş ülkelerin bulunduğu EK-1 listesinde sınıflandırılmış olması ve rejim içerisinde oluşturulmuş mali sistemlere erişememesinin başı çektiğini belirten Mazlum, “Başka bir neden de EK-1 ülkesi statüsünün vakit içinde Türkiye’den öteki gelişmiş ülkeler üzere mutlak sayısal azaltım amacı, yani muhakkak bir yıla nazaran muhakkak bir oranda azaltım yapma gayesi, koymasının beklenmesine yol açma olasılığıydı” diye ekledi.

Mazlum, Türkiye’nin muahede rejimi içindeki fonlardan emisyon azaltımı hedefli projeler için yararlanamadığını lakin öbür çok taraflı ve ikili iklim finansmanı imkanlarından yararlanabildiğine dikkat çekerek, Paris Anlaşması’na taraf olmamanın yakın ve orta vadede bu fonlara da erişimin önünde mani oluşturabileceğini lisana getirdi.

Doç. Dr. İzzet Arı da bu yılki BM Genel Kurulu’nun üç ana gündem unsurundan birinin iklim değişikliği olduğunun altını çizerek, “Bundan ötürü Paris Mutabakatı’yla ilgili olumlu kimi gelişmeleri belirtmek gerekiyordu. Burada dikkat edilmesi gereken ‘ulusal katkı beyanı çerçevesinde’ kelamı. Bu da Türkiye’den daha fazla bir taahhüt ve emisyon azaltımı beklenilmemeli demek. Türkiye’nin gelişmekte olan ülke olduğu her platformda da tabir edilmeye çalışılıyor” dedi.

Burada dikkat edilmesi gereken ‘ulusal katkı beyanı çerçevesinde’ kelamı. Bu da Türkiye’den daha fazla bir taahhüt ve emisyon azaltımı beklenilmemeli demek. Türkiye’nin gelişmekte olan ülke olduğu her platformda da tabir edilmeye çalışılıyor

Burada Türkiye’nin muahede unsurları üzerine değil lakin kendi konumuna ilişkin bir tanımlama getirdiğini vurgulayan Arı, Türkiye’nin gelişmekte olan bir ülke olduğunu ve daha fazla emisyon azaltmayacağını vurguladığını lakin yeni düzenlemelere de bağlı olacağını belirttiğini söz etti.

Türkiye emisyon maksatlarını gerçekleştirmeye hazır mı?

Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum da, Doç. Dr. İzzet Arı da 2015’te ilan edilen olağan senaryoya oranla Türkiye’nin 2030’a kadar yüzde 21 karbon azaltımı maksadının halihazırdaki azaltım potansiyelinin altında bir maksat olduğuna dikkat çekti.

UNEP emisyon açığı raporlarının Türkiye’nin 2030’da ulusal katkı maksadından çok daha yüksek bir azaltım gerçekleştireceğine işaret ettiğini belirten Mazlum, “Bu açıdan şu anki maksadın yeni ve ek siyaset tedbirleri almadan da çarçabuk yakalanabileceği öngörülüyor” dedi.

Bu açıdan şu anki amacın yeni ve ek siyaset tedbirleri almadan da çarçabuk yakalanabileceği öngörülüyor

Arı da Türkiye’nin halihazırda yaptığı yenilenebilir güç, güç verimliliği ve endüstrideki yeşil dönüşüm yatırımlarının yüzde 20 azaltımdan çok daha fazlasını sağlayabileceğini söyledi.

İki uzman da Türkiye’nin 2015’te belirlenen gayelerde güncelleme yapmasının beklendiğini ve öbür ülkelerin çoktan güncellenmiş ikinci ulusal katkı beyanlarında bulunmaya başladığını vurguladı.

Türkiye’nin de taraf olurken ya da yakın vakitte emisyon azaltma potansiyelini yansıtan yeni bir ulusal katkı gayesi belirlemesi gerektiğini belirten Mazlum, “Bu Cumhurbaşkanının dünkü konuşmasında en üst düzeyden lisana getirilen Paris Anlaşması’nın 1,5 derece sıcaklık artış maksadının desteklendiği ve karbon nötr amacı ilan etmek için hazırlık yapıldığı açıklaması ile de uyumlu olur. Zira Türkiye’nin şu anki ulusal katkısı global 1,5 gayesi bir yana 2 derece maksadı ile de uyumlu değil” dedi.

Türkiye’nin şu anki ulusal katkısı global 1,5 maksadı bir yana 2 derece maksadı ile de uyumlu değil

Arı ise “Şu anda yeni bir beyan için çalışma var mı yok mu bilmiyoruz lakin yakında yüzde 21’den fazla yeni ulusal katkı beyanını konuşuyor olabiliriz” dedi.

Arı, “Buradaki gayeler dinamik ve en az 5 yıl müddetle güncellenmesi gerekiyor ve şayet ülkeler tarafından sunulan emisyon azaltımları yetersiz bulunur ise kontrat sekreteryası tarafından ülkelerin daha fazla emisyon azaltımı yapması tarafında uygulama hususları gelebilir lakin bu Paris Mutabakatı kapsamında değil ondan sonraki mutabakatlardaki yeni unsurlarla olabilir” diye ekledi.

COP26 öncesinde mutabakatın geçirilmesinin avantajı ne olur?

Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum, meclisin Paris İklim Anlaşması’nın onaylanmasının uygun bulunmasına dair kanunu kabulü ve başka iç hukuk süreçlerinin tamamlanmasının akabinde onay kararının BM’ye iletilmesiyle Türkiye’nin 30 gün sonra Muahedeye taraf olacağını lisana getirdi.

“Paris Mutabakatı kurallar kitabının Türkiye’nin uygulamasını da direkt ilgilendirecek karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma düzeneği üzere hususlardaki unsurlarıyla ilgili görüşmelere oy hakkıyla katılabilmesi muahedeye katılma sürecinin Glasgow İklim Değişikliği Konferansı (COP26) tarihine kadar tamamlanmasına bağlı” diyen Mazlum, Glasgow’da görüşülecek olan ulusal katkıların 5 ya da 10 yılda sunulmasının da ayrıyeten kıymetli olduğuna değindi.

Türkiye’nin karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma sistemi üzere mevzulardaki unsurlarıyla ilgili görüşmelere oy hakkıyla katılabilmesi mutabakata katılma sürecinin Glasgow İklim Değişikliği Konferansı (COP26) tarihine kadar tamamlanmasına bağlı

Doç. Dr. İzzet Arı, Glasgow İklim Değişikliği Konferansı’nda yüklü olarak karbonun fiyatlandırılması konusunun tartışılacağını ve Türkiye’nin karbon fiyatlandırmasına ait argümanları hazırsa burada çeşitli kazanımlar elde edebileceğini vurguladı.

Mutabakat sonrasında yeşil finansman nasıl şekillenecek?

Paris Anlaşması’nın meclisten geçirilme kararının yeşil finansmana erişim imkanlarını nasıl etkileyeceği de merak edilen bir başka mevzu. TSKB Ekonomik Araştırmalar Müdürü ve Başekonomisti Burcu Ünüvar, Paris İklim Anlaşması’nın çoğunlukla finansal çerçeveden değerlendirildiğini ama daha kapsamlı bir içeriğe sahip olduğunu belirtti.

“Küresel piyasalarda ESG finansmanı 2021’in birinci altı ayında, 2020’deki yıllık meblağı geride bırakarak süratli bir büyüme sergiliyor. Hem özel bölüm hem de kamu finansmanı için artık daha fazla tercih edilecek olan yeşil finans araçlar, yeşil merkez bankacılık üzere pratiklerin artması ile önümüzdeki devirde daha da yaygınlaşacak. “ diyen Ünüvar, Paris İklim Anlaşması’nın TBMM’den geçirilmesinin Türkiye’nin önümüzdeki devir için yeşil dönüşüme hem kamu hem de özel kesim siyasetleriyle dahil olmak istediğine dair çok değerli bir sinyal tesiri taşıdığının altını çizdi.

Türkiye’de bankacılık dalının yeşil finansman konusunda aslında etkin olduğunu ve gerçek kesimi de hareketlendirdiğini biliyoruz. Paris Anlaşması’nın onaylanmasını takiben, bu süreç ivme kazanabilir. Kredi derecelendirme kuruluşlarının, iklim krizi ve sürdürülebilirlik konusundaki unsurları şirket derecelendirme notlarına yansıtmaya başlaması ile birlikte bu ivmelenmenin yakın vadede olduğunu görmek şaşırtan olmayacaktır

Lakin Paris İklim Anlaşması’nın yeşil finansa indirgenmemesi gerektiğini vurgulayan Ünüvar, İklim uğraşı ve yeşil dönüşümün kamu, özel kesim ve toplumsal paydaşların tamamını kapsayacak halde ve şeffaflıkla kurgulanması gerektiğini söyledi.

Türkiye’de yeşil dönüşümün en değerli oyuncularından bir tanesi elbet bankacılık ve finans dalı olduğunu lisana getiren Ünüvar, “Türkiye’de bankacılık kesiminin yeşil finansman konusunda esasen etkin olduğunu ve gerçek bölümü de hareketlendirdiğini biliyoruz. Paris Anlaşması’nın onaylanmasını takiben, bu süreç ivme kazanabilir. Kredi derecelendirme kuruluşlarının, iklim krizi ve sürdürülebilirlik konusundaki hususları şirket derecelendirme notlarına yansıtmaya başlaması ile birlikte bu ivmelenmenin yakın vadede olduğunu görmek şaşırtan olmayacaktır” dedi.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT