Üretici enflasyonu 19 yılın rekorunu kırdı

Şebnem TURHAN Türkiye’de ekim ayı tüketici enflasyonu (TÜFE) yüzde 2,39 ile piyasanın yüzde 2,7 düzeyindeki beklentilerinin altında gelirken …

03 Kasım 2021 26 views 0
reklam

Şebnem TURHAN

Türkiye’de ekim ayı tüketici enflasyonu (TÜFE) yüzde 2,39 ile piyasanın yüzde 2,7 düzeyindeki beklentilerinin altında gelirken yıllık enflasyon da yüzde 19,89 ile tekrar yüzde 20,4 civarındaki beklentinin altında kaldı.

Fakat üretici enflasyonu aylık yüzde 5,24 beklentinin üzerindeki artışla yüzde 46,31’e tırmanırken 2002 yılından bu yana en yüksek düzeye çıktı.

2018 kur şoku sonrası Eylül 2018’deki yüzde 46,15 düzeyini de aşarak rekor kıran üretici fiyatları sonrası üretici-tüketici makası 26,42’ye çıktı. Bu da tarihteki en yüksek düzey.

Her ne kadar tüketici enflasyonu beklentinin altında kalsa da bu yılın yüzde 20’lik tüketici enflasyonu ile bitirileceği görüşü ağır basıyor. O denli ki yüksek doğalgaz artırımlarıyla kasımda da artışını sürdürmesi beklenen üretici enflasyonunun yarattığı yapışıklık ve maliyet tesiriyle analistler üretici enflasyonunun tüketici enflasyonuna yansımasının devam etmesini öngördü.

Bunun yanı sıra Merkez Bankası’nın artık para siyaseti için belirli bir enflasyon çıpası olmadığını vurgulayan analistler kasım Para Siyaseti Konseyi toplantısında da yüksek enflasyona karşın faiz indirimlerinin devam edeceğini belirtti.

Enflasyonu hangi kalem, ne kadar etkiledi?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) datalarına nazaran besin kümesinde ekimde aylık artış yüzde 1,92 oldu ve manşet tüketici enflasyonuna 0.52 puanlık katkı yaptı. Aylık enflasyona en fazla artış tesiri de besin kümesinden geldi. Tarla dönemini kapanması ve seranın eserlerinin tezgahlara çıkmasının gerçekleşeceği geçiş ayı olan ekimde yaz sebzelerinde bilhassa domates ve biberde yüzde 32-36 ortası aylık fiyat artışları gerçekleşti.

Kıvırcık üç ayda yüzde 66 zamlandı

Bunun yanı sıra tekrar üç aydır daima fiyatı artan bir eser var ki o da kıvırcık marul. Üç ayda kıvırcık fiyatları yüzde 65,8 artırım gördü iki aydaki artırım ise yüzde 46’yı aştı. Besinde makarnaya yüzde 9,84, patatese de yüzde 14,3 artırım gelmesi dikkat çekti. Kasımda yeniden geçiş devrinin devam etmesi ve kış sebzelerinin daha ağırlaşmasıyla besin kümesinde dalgalı bir seyir izlenmesi lakin yeniden enflasyona olumsuz tesirin sürmesi bekleniyor.

Alkol ve sigara kümesine sigara fiyatlarına yapılan artırım damga vurdu. Bu kümede aylık artış yüzde 5,97 ve manşet enflasyona tesir 0.26 puan. Sigaraya ise yüzde 6,18 artırım gelmişti. Kasım enflasyonuna bu kümeden bir olumsuz tesir görülmeyecek.

Taleple birlikte artırımlar da geldi

Giysi ve ayakkabı kümesi pandemi boyunca düşük talep nedeniyle yeni dönemlerde bile artırımları fiyatların yansıtamamıştı. Lakin olağanlaşma, artan talep ve üretici enflasyonu baskılarıyla ekimde giysi ve ayakkabı kümesinde yüksek oranlı artırımlar görüldü. Zati ekim ayının artırım şampiyonları da yüzde 48’i aşan aylık artırım oranlarıyla giysi ve ayakkabı kümesinden çıktı. Giysi ve ayakkabı kümesinde aylık enflasyon yüzde 7,56 ve bunun manşet tüketici enflasyonuna tesiri de 0.40 puan.

Konut kümesinde aylık yükseliş yüzde 2,29 ve manşet enflasyona tesiri 0.36 puan. Konut kümesinde üreticiye yapılan doğalgaz artırımları tüketiciye yansıtılmadığı için belirleyici kömür, odun ve tüp gaz artırımları oldu. Kasımda da doğalgaz artırımı tüketiciye yansıtılmadı.

Mesken eşyası kümesinde yüzde 2,25 artış ve aylık manşet enflasyona 0.2 puanlık tesir var. Yeniden kış aylarıyla soba fiyatlarındaki artırım bu kümede en yüksek artırım olarak dikkat çekti. Beyaz eşyalarda da yüzde 4,5-12 ortası artırımlar var aylık olarak.

Eşel mobilin sona ermesi tesirli oldu

Ulaştırma kümesinde ise eşel taşınabilir sisteminin sona ermesiyle akaryakıt, motorin ve LPG fiyatlarındaki artırımların yarattığı yükseliş tesiri görüldü. Ulaştırma kümesinde aylık artış yüzde 2,43 ve manşet enflasyona tesiri 0,36 puan. LPG yüzde 19,27, motorin yüzde 6,63, akaryakıt ise yüzde 2,4 artırım gördü. Kasımda da bu kümede artırımların devam etmesi bekleniyor. Lokanta ve otellerde ise yüzde 2,31’lik aylık artış manşet enflasyonu 0,15 puan yükseltti. Bu kümede da dışarda yemek eserlerindeki yükseliş tesirli.

Çekirdek enflasyon siyaset faizinin üzerinde

Ekimde güç, tütün ve besin fiyatlarının manşet enflasyondaki yükselişte tesirli olması B ve C çekirdek enflasyonlarındaki artışın manşet enflasyondan hudutlu kalmasına neden oldu. İşlenmemiş besin eserleri, güç, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç B çekirdek enflasyonu yüzde 18.63’ten yüzde 18.5’e, güç, besin ve alkolsüz içecekler, alkollü içkiler ile tütün eserleri ve altın hariç C çekirdek enflasyonu ise yüzde 16, 98’den yüzde 16,82’ye geriledi. Fakat manşet enflasyon da çekirdek enflasyon göstergeleri de yüzde 16 siyaset faizinin üzerinde seyretmeye devam ediyor.

Tek haneli enflasyon 2023 başında sıkıntı

Coface Ekonomisti Seltem İyigün, ekim ayı enflasyonunda güç, tütün ve besin fiyatlarının tesirli olduğunu belirterek bu tesirleri dışlayan çekirdek B ve C endekslerindeki artışın yüzde 1,8 civarında kaldığını kaydetti. İyigün, şöyle konuştu: Ayrıyeten iktisadın açılmasıyla birlikte, hizmet fiyatlarında da bir katılık oluştuğunu görüyoruz.

Üretici fiyatları tarafında ise hem hammadde fiyatlarındaki global artışların hem de TL’deki bedel kaybının sonucunda besin, metaller, güç üzere kalemlerin yükseldiğini görüyoruz. Buradaki artışların, iktisat süratli büyüdüğü ve talep görece kuvvetli seyrettiği için önümüzdeki devirde TÜFE’ye yansımaya devam ettiğini görebiliriz.

Öte yandan enflasyon beklentilerindeki bozulmanın devam etmesi fiyatlama davranışlarını da olumsuz etkilemeye devam ediyor. Hasebiyle enflasyonun düşmesi için geçmesi gereken mühlet gitgide uzuyor. Bu nedenden ötürü 2023 başında enflasyonun tek haneye yakınsamasına ilişin beklentimizin, mevcut şartlar altında daha ileriki aylarda gerçekleşme ihtimalini yüksek görüyoruz.”

Tekrar değerleme oranı yüzde 36,2

Ceza, harç ve vergi artışları için kullanılan Yine Değerleme Oranının hesaplanmasına temel olan enflasyon oranı ise yüzde 36,20 olarak açıklandı. Şayet Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tekrar Değerleme Oranını bu biçimiyle açıklarsa, 2022 yılında trafik cezası, harçlar ve kimi vergi cinsleri bu oranda artacak. Cumhurbaşkanının vergi yahut cezaların tekrar değerleme oranının yarısı kadar yahut yüzde 50 fazlasına kadar artırma yetkisi var.

BENZER KONULAR
KÜLTÜR SANAT