Vaktin ruhunu yeterli kavramalıyız

Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, bu hafta Talih Sohbetleri’nde, dünyada oynanan ‘enerji satrancı’nı konuştu. İkili, bilhassa …

Vaktin ruhunu yeterli kavramalıyız
Son Güncelleme: Whatsapp

Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, bu hafta Talih Sohbetleri’nde, dünyada oynanan ‘enerji satrancı’nı konuştu. İkili, bilhassa iklim değişikliği ve tesirlerinin ehemmiyetine vurgu yaparak, Türkiye’nin izlemesi gereken stratejiyi ele aldı.

Ağaoğlu, Türkiye’nin ‘taşlı yol’dan uygulanabilir bir program sayesinde bir an evvel çıkması gerektiğini aktarırken, Güldağ, şubat-mart sonrası kredi musluğunun açılacağını ve hükümetin artık döviz kuruna bakmayacağını lisana getirdi.

Güldağ: Baht Sohbetleri’ni bu sefer Bandırma OSB’de yapıyoruz. MKS DevO Kimya’nın fabrikasındayız. Hepimizin bildiği üzere iklim değişikliği ve güç tedariki bugünün en yakıcı gündemi. Batı iklim değişikliği gündemini bir rekabet gücü üstünlüğü kazanmak için kullanıyor. Türkiye bu güç denkleminin kıymetli bir noktasında diye düşünüyorum. Tahminen biraz tartışmalı olabilir lakin yeterli bir istikrar siyaseti yürüttük bu süreçte. Lakin bu istikrar siyasetinin sonuna geliyoruz, tarafsız kalamayacağız. Rusya üzere hidrokarbon tarafının dövüleceği yerin yanında çok fazla duramayacağız. Yarın önümüze gelecek. Almanya’nın bu kadar süratli bir biçimde Rusya’ya dirsek çevirmesini, Kuzey Akım’ı isteyenin kendisi olmasına karşın bunu yapabilmesini, bu yeni devirde tarafını seçmek ve buradan kendisi için bir çıkar inşa etmek maksadı taşıdığını düşünüyorum. Buralara gelmiş güç fiyatları toplumu da ikna etmekte çok daha işi kolaylaştırdı ve bir yer hazırladı. Artık hidrojen yatırımları, yenilebilir güce yatırımları daha kolay. Bağımsızlık ismi altında toplumu “Biz Rusya’ya bu kadar bağımlı olmamalıyız” demeye yatırım yapmak daha kolay.

Ağaoğlu: “Toplumları yüksek güç fiyatına razı etmek için bu yaşanıyor” tezine katılmıyorum. Son üç, dört seneye baktığınız vakit bu dediğimiz gerçek olur lakin sorun üç, dört yıldan çok daha önceye dayanıyor. Almanya yenilenebilir konusunda inanılmaz yatırımlar yapan Avrupa’nın en büyük yatırımcısı. Güç konusunda çok önemli açığı olan ülkelerin başında gelir bizim üzere. Artık bunu yenilenebilirden karşılayabilmek mümkün değil Avrupa ve Almanya için. Fakat daha değerlisi bu yenilenebilir yatırımlar kıymetliydiler.

Son vakitlerde çok ucuzladı fakat daha evvelki yatırımların maliyeti var. Yetmiyorlar ve katiyetle de yetmeyecekler. İkincisi de onlar ne bir nükleer ne bir doğalgaz kadar daima olmayacak. Hidroyu tahminen bunun dışında tutabilirsin lakin rüzgar ve güneş daima değil ve en büyük zaafı depolanabilirliği. O büyüklükteki gereksinimleri karşılayacak depolamanın sağlanamıyor olması problem.

Güldağ: Bu ortada Putin’in “Türkiye doğalgaz merkezi olabilir” açıklaması değerli. Ancak bence Türkiye köprü vazifesi görmek yerine, içinden paha zinciri geçen bir ülke olmaya gerçek ilerlemeli. Bizim Güney Kore üzere de davranmamıza gerek yok artık. Gemi inşaya geçelim, gemi inşadan biyoteknoloje geçelim üzere bu etapları tek tek aşmamıza gerek kalmadı.

Ağaoğlu: Gaz konusunda Putin’in tespiti gerçek, büyük bir bahtımız var. İnşallah bu bahtı kullanırız. Bir de İsrail gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması fırsatı var. Bu da en az 3 yıllık bir boru sınırı projesi, kolay olmuyor lakin ne vakit ki bu mutabakat imzalanacak ben Türkiye için harikulade bir bahtı olacağına inanıyorum. Tıpkı biçimde TANAP üzerinden yahut Orta Asya’dan, daha doğrusu Kazakistan bölgesinden Türkmenistan, Kazakistan yahut Azerbaycan’dan gelecek gaz var.

Güldağ: Türkiye kimsenin yörüngesine girmeden, kendi iktisadını tahkim edecek biçimde artık tarafını biraz daha belirli etmek durumunda. Sonuç olarak güç alanında büyük bir kapışma var lakin Türkiye’de vaktin ruhunu yeterli kavramalı. Bugün vaktin ruhu önümüzdeki 30 seneyi şekillendirecek olan şey iklim değişikliği ve onunla gelecek olan gelişmelerdir. Biz bundan kopamayız, o yüzden tarafımızı da buna nazaran belirlemek zorundayız. Üretim kabiliyetimizi biyoteknolojileri, nano teknolojileri, genetik bilimini biz kendi klasik dallarımızla intibak ettirebilirsek onların bunlarla işlemesini sağlarsak Türkiye çok kıymetli bir ivme kazanır. Putin’in ya da bir diğerinin bize rol biçmesine hiç gereksinimimiz kalmaz.

Ağaoğlu: Mevcut duruma bakarsak, Türkiye’de doğalgaz sübvanse ediliyor. Bunun yanında güç arz güvenliği avantajımız da kelam konusu. Türkiye, Avrupa’nın üretim üssü olabilir diyorduk koronavirüs sürecinde. Artık de misal bir avantajımız var onu yaşayacağız, bu düzgün bir avantaj ve güzel kullanmalıyız.

Güldağ: Yapmamız gereken şey nereye hakikat gideceğimizi bilerek proje üretmek. Vaktinin ruhunu anlamaktan kastım; örneğin yeşil finansmanı da elde etme imkanımız var. Biz zati arabayı taşlı tarlaya sürdük. Kur da, enflasyon da risk primi de patladı. Tefeci faiziyle borç almayla bir yere gidemeyiz. Taşlı yoldan da ne yaptığımızı bilen bir programla dönebiliriz. Türkiye’nin temelleri sağlam ve üretim gücü var. Şayet bu dönüşümü de sağlayabilirsek rahatlıkla cari açığımızı da, bütçe açığımızı da kapatırız. Hatta prestij açığımız ki bugün önemli halde var onu da kapatırız, dünyanın gözü tekrar buraya döner, cazip bir ülke halinde yolumuza devam ederiz. Para bulmak da sorun olmaz.

2001 krizinden sonra Kemal Derviş geldi, 15 günde 15 yasa çıkartıldı. Derhal üstesinden geldik. Direksiyona hangi sürücü oturacaksa gerçek yola girmemiz lazım bence.

Ağaoğlu: Taşlı yolla ilgili sana katılıyorum. Tek bir düzenlemeyle ben bütün hepsini hallederim. Bana lütfen birisi “Türkiye’deki faiz şudur” desin, Türk lirasının fiyatını bileyim öbür hiçbir şey istemiyorum. Kimseden bir şey istemiyorum. Yapacağım tek bir şey var; Türkiye’deki faizin yeknesaklaşmasına yönelik tek bir karar alacağım diğer hiçbir şey yapmayacağım. Güldağ: Çok karıştı nitekim. Tek başına da faizi artırarak ya da yeknesaklaştırarak çözebilir miyiz bilemiyorum. Fakat fiyatın belirlenmesi kural. Fiyatın belirlenmesinde büyük zorluk çektiğimiz için kurları da yönetmekte büyük zorluk çeker hale geldik. Kurları tutarak o fiyatı da tutmaya çalışıyoruz. Ancak ikisi birden olmuyor. Sağlıklı bir bileşim olmadığı için bir yerde çok kötü hoplayacağız diye korkuyorum. Taşlı tarlaya sürmekle ilgili politikayı devam ettirmekten ötürü büyük meşakkatler gelebilir, yani zurnanın son deliği diyelim. Piyasa kredisi, banka kredilerinin bir buçuk iki katı büyüklüğünde. Firmalar birbirlerine olan borçlarını, taahhütlerini yerine getirmede düşünce yaşarlarsa bu finansmana erişim nedeniyle o vakit biz çok büyük kasvet yaşayacağız.

Kredi musluğu birinci çeyrekte açılır

Güldağ: Hükümetin kaygısı sanayiciyi güç durumda bırakmak yada bankalara daha fazla para kazandırmak değil. Para musluğunu açması durumunda dövizi tutamayacağını düşünüyor, bu nedenle de parayı kısmaya çalışıyor. Lakin akımı yönetme sorununda girdiği yol nedeniyle büyük aksamalar yaşanıyor.

Ağaoğlu: İktisat literatüründe imkansız üçleme denilen bir şey var. Faiz, kur ve ödemeler istikrarı. Biz üçünü birden birebir anda denetim etmeye çalışıyoruz. Bu mümkün değil. Net kusur noksanda tarihi giriş var. Bunun zıdda dönmeyeceğini nereden biliyorsunuz. Denetim edemediğiniz, bilmediğiniz her şey aleyhinize kanıt olarak kullanılacak. Kur ne olacak? Ben o denli çok çatlayıp patlayacak bir kur görmüyorum ben. Türkiye’de kurun zıplaması için yabancıların Türkiye’deki finans piyasalarına bir ulaşımları olması, burada gördükleri bir riske karşılık aksi konum alabilmeleri ile mümkün oluyor yahut var olan konumlarını büsbütün boşaltmaları ile oluyor. Bu türlü bir konum yok artık.

Güldağ: Dövizde bu türlü bir atağa müsaade etmek istemiyoruz, zira bütün planı bozar. Lakin hükümetin buna önümüzdeki yıl müsaade edeceğini düşünüyorum. Şubat-martta kredileri açacak. Bu periyottan sonra o artık kurlara çok bakılacağını düşünmüyorum. Kurlar çıkarsa oradan sonra çıkar. Faizler düşük kalmaya devam edecek çok belirli. Türkiye 30 milyar lira bütçe fazlası veriyor fakat Orta Vadeli Program’da 461 milyar lira açık verileceği belirtiliyor. Önümüzdeki sene de 659 milyar lira açık vereceğim diyor. Bu bana şunu gösteriyor; enflasyonla gayret ön planda değil. Hükümet “Aman fabrikalar durmasın, istihdam azalmasın, ben insanlarıma, öğrencilere hibe yaparım, bol bol parayı veririm, bunlar banka kredisi filan da olmak zorunda değil basıp veririm, seçimi kazandıktan sonra da duruma bakarım” diyor.

Fed tek başına savaşamaz

Güldağ: Devam eden enflasyon sıkıntısıyla birlikte global resesyon riski de giderek artıyor. Dünya Bankası, IMF, BM üzere milletlerarası kuruluşlardan da peş peşe Fed’e ikazlar geldi. Fed’in faiz artırması tek başına kâfi mi, nerede duracak, mümkün bir resesyon ekonomileri nasıl etkileyecek, tüm dünyanın karşılık aradığı sorular.

Ağaoğlu: Eksi faizlerden yüzde 3-5’lere geldiğinizde talebi yavaşlatabilirsiniz. Lakin Fed’in sıkı para siyaseti, sorunu bir yere kadar çözebilir. Şu anda dünyadaki en öne çıkan kurum ve isimler ülkelerin merkez bankaları ve liderleri. Siyasetçiler çok tesirli olamadılar bu tarafta. Örneğin Avrupa Birliği’nin en önemli sorunlarından biri; mali birliği var, lakin ortak Anayasası ve ortak maliye siyaseti yok. Bunun için de bütün işi merkez bankasına yıktılar. Örneğin düşürmeye çalışılan enflasyonda güç denklemini Fed’in yada ECB’nin çözmesi mümkün değil.

İLK YORUMU SİZ YAZIN

Hoş Geldiniz

Üye değilmisiniz? Kayıt Ol!

Hemen Hesabını Oluştur

Zaten bir hesabın mı var? Giriş Yap!

Şifrenizi mi Unuttunuz

Kullanıcı adınızı yada e-posta adresinizi aşağıya girdikten sonra mail adresinize yeni şifreniz gönderilecektir.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.